Fotel przeznaczony dla osoby wymagającej pomocy w codziennym funkcjonowaniu powinien przede wszystkim odpowiadać jej sprawności ruchowej, sposobowi wykonywania transferu, budowie ciała oraz czasowi spędzanemu w pozycji siedzącej. Innych rozwiązań potrzebuje senior, który samodzielnie siada i wstaje, lecz szybko się męczy, a innych osoba wymagająca pomocy opiekuna przy każdej zmianie pozycji. Z tego względu wybór nie powinien opierać się wyłącznie na miękkości siedziska czy wyglądzie mebla.
Fotel dla osoby niesamodzielnej to specjalistyczne siedzisko przeznaczone dla użytkowników, którzy ze względu na ograniczoną mobilność mogą potrzebować dodatkowego podparcia podczas siedzenia, odpoczynku, pielęgnacji albo transferu. Do tej grupy można zaliczyć między innymi fotele pielęgnacyjne, geriatryczne i rehabilitacyjne. Poszczególne konstrukcje znacznie się jednak różnią. Jedne służą przede wszystkim do bezpiecznego i wygodnego siedzenia, inne umożliwiają zmianę kąta oparcia oraz ustawienia nóg, a kolejne pomagają opiekunowi w przemieszczaniu użytkownika.
Wybierając fotel, trzeba więc rozpocząć od określenia rzeczywistych potrzeb osoby korzystającej ze sprzętu. Warto ustalić, czy użytkownik sam utrzymuje tułów i głowę, czy potrafi oprzeć stopy, czy samodzielnie zmienia pozycję, jak wygląda przesiadanie z łóżka oraz ile czasu spędza w fotelu. Dopiero później można oceniać konkretne funkcje.
Nie należy przy tym traktować każdego fotela dla seniora jako fotela dla osoby niesamodzielnej. Klasyczny fotel wypoczynkowy może zapewniać miękkie siedzisko i wysokie oparcie, lecz nie musi ułatwiać transferu, pielęgnacji ani bezpiecznego pozycjonowania. W przypadku użytkownika o dużych ograniczeniach ruchowych funkcjonalność konstrukcji ma większe znaczenie niż typowo domowy charakter mebla.
Jaki fotel dla osoby niesamodzielnej zapewnia wygodne i stabilne siedzenie?
Pierwszym obszarem wymagającym uwagi są wymiary siedziska. Szerokość, głębokość oraz wysokość wpływają na pozycję użytkownika i możliwość wykonywania transferu. Fotel nie powinien być ani zbyt ciasny, ani nadmiernie szeroki.
Przy zbyt wąskim siedzisku użytkownik może odczuwać ucisk w okolicy bioder i ud. Z kolei nadmierna szerokość zwiększa przestrzeń po bokach ciała, przez co trudniej wykorzystać podłokietniki jako stabilne podparcie. U osoby mającej problem z utrzymaniem tułowia może to dodatkowo sprzyjać przechylaniu się na bok.
Równie ważna jest głębokość siedziska. Jeśli siedzisko okaże się za głębokie, użytkownik może mieć trudność z prawidłowym oparciem pleców i jednoczesnym zachowaniem wygodnego ułożenia nóg. Zbyt mała głębokość ogranicza natomiast powierzchnię podparcia ud. W praktyce wymiary trzeba oceniać w odniesieniu do budowy ciała konkretnej osoby, a nie jedynie do ogólnej kategorii „fotel dla seniora”.
Kolejny parametr to wysokość siedziska nad podłogą. Ma ona szczególne znaczenie w przypadku osoby, która zachowała możliwość częściowo samodzielnego wstawania. Zbyt niskie siedzisko może utrudniać podnoszenie się, ponieważ wymaga większej pracy kończyn dolnych i większego zakresu ruchu. Zbyt wysokie może natomiast sprawić, że użytkownik nie uzyska stabilnego podparcia stóp.
Podczas wyboru warto sprawdzić również maksymalne dopuszczalne obciążenie. Parametr ten należy traktować jako techniczne ograniczenie konstrukcji. Masa użytkownika nie może przekraczać wartości wskazanej dla konkretnego modelu. Jeśli z fotela ma korzystać osoba o większej masie ciała, trzeba szukać wariantu o zwiększonej nośności i właściwych wymiarach siedziska.
Duże znaczenie ma oparcie. Osoba samodzielna może swobodnie korygować pozycję ciała, natomiast użytkownik wymagający pomocy nie zawsze potrafi wykonać taki ruch. Dlatego warto zwrócić uwagę na wysokość oparcia, możliwość regulacji kąta oraz sposób podparcia pleców i głowy.
Regulowane oparcie pozwala przechodzić z bardziej pionowej pozycji siedzącej do ustawienia wypoczynkowego. Może to zwiększać wygodę podczas dłuższego korzystania z fotela. Nie oznacza jednak, że maksymalne odchylenie będzie korzystne dla każdej osoby. Pacjent ze słabą kontrolą tułowia może wymagać innego ustawienia niż osoba zachowująca dobrą stabilność podczas siedzenia.
Przydatnym rozwiązaniem jest regulowane podparcie nóg. Podnóżek lub część nożna pozwala zmieniać położenie kończyn w zależności od pozycji użytkownika. W fotelach o bardziej rozbudowanej konstrukcji regulacja podparcia nóg może współpracować ze zmianą kąta oparcia.
Nie można pominąć podłokietników. Powinny zapewniać wygodne podparcie przedramion, a w przypadku osoby częściowo samodzielnej mogą pomagać podczas zmiany pozycji. W wybranych fotelach pielęgnacyjnych podłokietniki można regulować, opuszczać albo odchylać, co ułatwia dostęp do pacjenta oraz transfer boczny między fotelem a łóżkiem.
Jeżeli użytkownik ma znaczące trudności z kontrolowaniem głowy lub tułowia, warto sprawdzić możliwość zastosowania dodatkowych elementów pozycjonujących przewidzianych dla danego modelu. Nie należy jednak zastępować prawidłowego dopasowania fotela przypadkowymi poduszkami, pasami czy innymi improwizowanymi rozwiązaniami. Przy większych zaburzeniach postawy sposób siedzenia powinien ocenić fizjoterapeuta lub inny specjalista zajmujący się pozycjonowaniem.
Na jakie funkcje zwrócić uwagę przy wyborze fotela dla osoby niesamodzielnej?
Zakres regulacji należy dopasować do tego, w jaki sposób fotel będzie używany. Jeżeli ma służyć głównie do krótkiego siedzenia, potrzeby mogą być stosunkowo niewielkie. Gdy użytkownik spędza w nim znaczną część dnia, warto zwrócić większą uwagę na możliwość zmiany pozycji, podparcie kończyn oraz wygodę obsługi przez opiekuna.
Jednym z najczęściej spotykanych rozwiązań jest regulacja oparcia. Pozwala ona zmieniać pozycję z bardziej pionowej na wypoczynkową. W zależności od modelu regulacja może działać ręcznie, za pomocą sprężyny gazowej albo mechanizmu elektrycznego.
Fotel elektryczny może być wygodnym rozwiązaniem wtedy, gdy użytkownik lub opiekun często zmienia ustawienie. Sterowanie pilotem ogranicza konieczność ręcznej obsługi mechanizmu. Trzeba jednak uwzględnić dostęp do zasilania, rozmieszczenie przewodów i zasady bezpiecznej eksploatacji konkretnego urządzenia.
Innym rozwiązaniem spotykanym w niektórych konstrukcjach jest funkcja ułatwiająca wstawanie. Mechanizm unosi siedzisko i zmienia jego położenie w taki sposób, aby pomóc użytkownikowi przejść do pozycji stojącej. Może przydać się osobom, które potrafią stać i chodzić, lecz mają trudność z samym rozpoczęciem wstawania.
Nie jest to jednak funkcja dla każdego. Osoba całkowicie zależna od opiekuna, która nie utrzymuje pozycji stojącej, może wymagać zupełnie innego sposobu transferu. W takim przypadku większe znaczenie mogą mieć opuszczane podłokietniki, możliwość podjechania podnośnikiem oraz przestrzeń pozwalająca opiekunowi bezpiecznie wykonać czynności pielęgnacyjne.
Jeżeli fotel ma służyć do przemieszczania użytkownika pomiędzy pomieszczeniami, należy sprawdzić, czy producent dopuszcza takie zastosowanie. Sama obecność kół nie przesądza o możliwości transportowania osoby siedzącej. W niektórych konstrukcjach kółka służą przede wszystkim do przesuwania samego fotela.
W modelu przeznaczonym do przemieszczania pacjenta znaczenie mają zwrotność, sposób prowadzenia oraz hamulce. Koła powinny umożliwiać kontrolowane manewrowanie, zwłaszcza w niewielkich pomieszczeniach. Hamulce muszą natomiast stabilizować fotel podczas siadania, wstawania, transferu oraz czynności wymagających nieruchomego ustawienia sprzętu.
Przed zakupem warto zmierzyć drzwi, korytarze oraz przestrzeń wokół łóżka. Specjalistyczny fotel może być większy od typowego krzesła. Jeżeli jego szerokość utrudni przejazd przez drzwi, możliwości wykorzystania sprzętu znacząco się zmniejszą.
Znaczenie ma także promień skrętu i całkowita długość fotela po rozłożeniu. Model z mocno odchylanym oparciem oraz unoszonym podparciem nóg potrzebuje dodatkowej przestrzeni. Ustawiony tuż przy ścianie może nie pozwalać na wykorzystanie całego zakresu regulacji.
W przypadku opieki nad osobą niesamodzielną szczególnie ważny pozostaje sposób wykonywania transferu. Jeżeli pacjent przesiada się bokiem z łóżka, przydatny może być opuszczany lub zdejmowany podłokietnik. Jeśli transfer odbywa się z użyciem podnośnika, trzeba sprawdzić, czy konstrukcja podstawy fotela pozostawia przestrzeń potrzebną do ustawienia urządzenia.
Wybór powinien więc uwzględniać nie tylko samego użytkownika, lecz również codzienną pracę opiekuna. Fotel trudny do regulowania, blokowania lub czyszczenia może komplikować opiekę nawet wtedy, gdy zapewnia wygodne siedzisko.
Istotny jest materiał obiciowy. Przy osobie wymagającej pomocy w higienie powierzchnia fotela może częściej wymagać czyszczenia. Tapicerka powinna pozwalać na pielęgnację zgodną z zaleceniami producenta, a w placówkach medycznych i opiekuńczych znaczenie może mieć także możliwość dezynfekcji.
Nie warto jednak sprowadzać wyboru tapicerki wyłącznie do łatwego przecierania. Osoba spędzająca w fotelu wiele godzin potrzebuje także komfortu termicznego i ograniczenia nadmiernego gromadzenia wilgoci. Właściwości materiału trzeba więc rozpatrywać razem z przewidywanym czasem siedzenia i potrzebami użytkownika.
Jaki fotel wybrać dla osoby wymagającej stałej opieki?
Przy dużym stopniu niesamodzielności zwykły fotel wypoczynkowy może nie wystarczyć. Warto wówczas rozważyć fotel pielęgnacyjny lub geriatryczny, który daje większe możliwości regulowania pozycji i ułatwia opiekunowi dostęp do użytkownika.
Jeżeli pacjent większość dnia spędza w pozycji siedzącej, szczególnej uwagi wymaga komfort oraz rozkład nacisku. Miękkie siedzisko samo w sobie nie gwarantuje właściwego podparcia. Nadmiernie miękkie może utrudniać zmianę pozycji i wstawanie, a użytkownik może się w nim zapadać.
U osób z ograniczoną możliwością samodzielnego przemieszczania się trzeba brać pod uwagę ryzyko uszkodzeń skóry związanych z długotrwałym naciskiem. Sam zakup fotela reklamowanego jako wygodny nie rozwiązuje tego problemu. Znaczenie mają czas siedzenia, możliwość zmiany pozycji, kondycja skóry, ogólny stan zdrowia oraz indywidualne czynniki ryzyka.
Jeśli pacjent ma podwyższone ryzyko powstawania odleżyn, dobór siedziska i ewentualnej poduszki przeciwodleżynowej warto omówić ze specjalistą. Nie każdy produkt będzie właściwy dla każdej osoby, a przypadkowe zwiększanie liczby warstw na siedzisku może zmienić wysokość siedzenia i sposób podparcia ciała.
W przypadku użytkowników wymagających częstej zmiany pozycji przydatna może być regulacja oparcia połączona z regulacją podparcia nóg. Pozwala ona zmieniać konfigurację fotela bez każdorazowego przenoszenia osoby na łóżko. Zakres dostępnych ustawień trzeba jednak oceniać w odniesieniu do potrzeb konkretnego pacjenta.
Osoba mająca tendencję do przechylania tułowia może potrzebować bardziej rozbudowanego systemu podparcia. Z kolei pacjent, który zachował dobrą kontrolę postawy, ale ma osłabione nogi, może bardziej skorzystać z właściwej wysokości siedziska, stabilnych podłokietników i funkcji wspomagającej wstawanie.
Sposób transferu powinien wpływać na wybór konstrukcji już na etapie zakupu. Jeżeli użytkownika regularnie przenoszą dwie osoby, trzeba zapewnić im wystarczająco dużo miejsca. Jeśli stosuje się podnośnik, konstrukcja fotela musi umożliwiać wykorzystanie tego urządzenia zgodnie z jego instrukcją.
Przy wyborze trzeba również zastanowić się, kto będzie obsługiwał regulacje. Dla samodzielniejszego użytkownika ważne może być proste sterowanie dostępne bez pomocy drugiej osoby. Przy pacjencie całkowicie zależnym od opiekuna liczy się natomiast możliwość wygodnej obsługi mechanizmów z zewnątrz.
Nie należy pomijać stabilności konstrukcji. Fotel musi zachowywać stabilne położenie zarówno podczas zwykłego siedzenia, jak i zmiany ustawień w zakresie przewidzianym przez producenta. W modelach mobilnych trzeba regularnie kontrolować stan kół, blokad oraz hamulców.
Dodatkową kwestią jest łatwość utrzymania sprzętu w czystości. Im bardziej niesamodzielny użytkownik, tym częściej fotel może uczestniczyć w czynnościach pielęgnacyjnych. Warto zwrócić uwagę na dostęp do powierzchni znajdujących się pomiędzy siedziskiem i oparciem oraz na możliwość czyszczenia podłokietników i elementów podparcia nóg.
Przy opiece domowej liczy się także wygląd sprzętu, choć nie powinien przesłaniać jego funkcji. Fotel może znajdować się w salonie lub sypialni przez wiele lat, dlatego naturalne jest poszukiwanie modelu pasującego do wnętrza. Najpierw jednak trzeba sprawdzić wymiary, nośność, regulację, możliwości transferu i sposób zabezpieczenia użytkownika, a dopiero później porównywać kolor czy stylistykę tapicerki.
Dobrym wyborem dla osoby częściowo samodzielnej może być model z wysokim oparciem, stabilnymi podłokietnikami, regulacją pozycji oraz rozwiązaniem ułatwiającym wstawanie. U pacjenta potrzebującego stałej pomocy większe znaczenie może mieć fotel pielęgnacyjny z regulowanym oparciem i podparciem nóg, opuszczanymi podłokietnikami oraz konstrukcją ułatwiającą transfer.
Jeżeli fotel ma dodatkowo umożliwiać przemieszczanie osoby, należy wybierać model przeznaczony przez producenta do takiego zastosowania, wyposażony w rozwiązania pozwalające kontrolować ruch i zatrzymanie sprzętu. Nie powinno się wykorzystywać zwykłego fotela na kółkach jako zamiennika sprzętu transportowego.
Przed podjęciem decyzji warto również pomyśleć o tym, czy stan użytkownika może się zmieniać. Osoba po zabiegu może stopniowo odzyskiwać samodzielność, podczas gdy w opiece długoterminowej zakres potrzeb może z czasem rosnąć. Większa możliwość regulacji daje w takich sytuacjach szerszy zakres zastosowania sprzętu.
Fotel dla osoby niesamodzielnej najlepiej wybierać na podstawie konkretnego sposobu użytkowania, a nie jednej cechy produktu. Trzeba zestawić ze sobą szerokość i głębokość siedziska, jego wysokość, nośność konstrukcji, zakres regulacji oparcia i podparcia nóg, rodzaj podłokietników, możliwość transferu, hamulce, koła oraz materiał tapicerki. Dopiero połączenie tych parametrów pozwala ocenić, czy dany model odpowiada potrzebom użytkownika.
Przy znacznym ograniczeniu mobilności, problemach z utrzymaniem głowy lub tułowia, dużym ryzyku odleżyn albo konieczności stosowania podnośnika warto przed zakupem skonsultować wybór z fizjoterapeutą, terapeutą zajęciowym, pielęgniarką lub innym specjalistą znającym możliwości pacjenta. W takich przypadkach właściwa pozycja siedząca zależy od wielu indywidualnych czynników, których nie da się ocenić wyłącznie na podstawie parametrów podanych w opisie fotela.
