Worek stomijny służy do gromadzenia treści wydostającej się ze stomii, jednak rodzaj zbieranej treści wpływa na konstrukcję i sposób użytkowania sprzętu. W przypadku urostomii jest nią mocz, natomiast przy kolostomii – treść jelitowa, której konsystencja i częstotliwość wydalania mogą się różnić zależnie między innymi od miejsca wyłonienia stomii, sposobu żywienia oraz indywidualnego rytmu pracy przewodu pokarmowego. Z tego powodu określenia „worek urostomijny” i „worek do kolostomii” nie powinny być traktowane jako dwie nazwy tego samego produktu.
Najłatwiejszą do zauważenia różnicą jest sposób opróżniania worka. Typowy worek urostomijny ma w dolnej części zawór lub kranik przeznaczony do kontrolowanego odprowadzania moczu. Worek używany przy kolostomii może natomiast występować jako wariant zamknięty albo otwarty. Worek zamknięty po napełnieniu zdejmuje się i zastępuje nowym. Worek otwarty ma na dole szersze ujście przeznaczone do usuwania treści jelitowej i ponownego zamknięcia worka.
Nie oznacza to jednak, że sam wygląd dolnej części produktu zawsze wystarczy do bezbłędnego rozpoznania jego przeznaczenia. Producenci stosują różne konstrukcje zaworów, zamknięć, osłon i materiałów. Dlatego przed użyciem należy sprawdzić nazwę kategorii produktu, przeznaczenie wskazane przez producenta, numer katalogowy, rozmiar oraz zgodność z posiadanym systemem stomijnym. Szczególnie przy sprzęcie dwuczęściowym trzeba dodatkowo upewnić się, że worek pasuje do używanej płytki.
Czym różni się worek urostomijny od worka stosowanego przy kolostomii?
Urostomia umożliwia odprowadzanie moczu przez stomię znajdującą się na powierzchni brzucha. W przeciwieństwie do naturalnego oddawania moczu użytkownik zazwyczaj nie kontroluje momentu, w którym mocz wpływa do worka. Sprzęt musi więc stale zbierać płynną treść, a jego konstrukcja powinna umożliwiać wygodne opróżnianie w ciągu dnia.
Charakterystyczną cechą worka urostomijnego jest znajdujący się na dole kranik lub zawór odpływowy. Jego otwarcie pozwala odprowadzić mocz do toalety bez zdejmowania całego sprzętu. Po opróżnieniu użytkownik ponownie zamyka zawór.
Konstrukcja ujścia różni się pomiędzy producentami i liniami produktowymi. Można spotkać między innymi zawory przekręcane, zginane lub wykorzystujące inne mechanizmy zamknięcia. Niezależnie od rozwiązania technicznego ich zadaniem jest umożliwienie kontrolowanego odprowadzenia płynu i ponownego szczelnego zamknięcia worka.
To właśnie zawór przeznaczony do odprowadzania moczu stanowi jedną z najbardziej charakterystycznych cech pozwalających odróżnić worek urostomijny od typowego worka zamkniętego stosowanego przy kolostomii.
W workach urostomijnych mogą występować także rozwiązania pomagające ograniczać cofanie się moczu w kierunku stomii. Konkretna konstrukcja zależy od modelu, dlatego podczas porównywania produktów warto sprawdzić informacje dotyczące danego worka zamiast zakładać, że wszystkie mają identyczną budowę.
Niektóre systemy urostomijne pozwalają ponadto podłączyć worek do większego nocnego zbiornika na mocz. Jest to przydatne podczas snu, ponieważ zwiększa dostępną pojemność systemu i może ograniczyć konieczność wstawania wyłącznie w celu opróżnienia niewielkiego worka znajdującego się na brzuchu. Sposób połączenia zależy od konkretnego sprzętu, dlatego trzeba używać elementów zgodnych z danym systemem i zaleceniami producenta.
Przy kolostomii sytuacja wygląda inaczej. Stomia została wyłoniona z jelita grubego, a do worka trafia treść jelitowa. Jej konsystencja może być bardziej uformowana niż przy ileostomii, choć nie u każdej osoby wygląda tak samo przez cały czas. Różnić może się również częstotliwość wypróżnień.
Z tego powodu przy kolostomii można korzystać z różnych konstrukcji worków. Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań jest worek zamknięty. Nie ma on dolnego ujścia przeznaczonego do regularnego opróżniania. Po napełnieniu użytkownik zdejmuje go, zabezpiecza jako zużyty sprzęt i zakłada nowy.
Worki zamknięte często wybierają osoby, u których treść jelitowa jest bardziej uformowana, a wypróżnienia występują w stosunkowo przewidywalnym rytmie. Brak otwieranego ujścia upraszcza konstrukcję i eliminuje konieczność oczyszczania dolnej części worka po opróżnieniu.
Nie każda osoba z kolostomią musi jednak używać worka zamkniętego. Dostępne są również worki otwarte, nazywane także odpuszczanymi lub opróżnianymi, które pozwalają usuwać zawartość bez odklejania całego systemu. Mogą być przydatne wtedy, gdy wypróżnienia występują częściej albo treść ma luźniejszą konsystencję.
Dolne ujście takiego worka jest wyraźnie szersze niż typowy kranik urostomijny. Wynika to z właściwości zbieranej zawartości. Przez ujście musi przejść treść jelitowa, a nie płyn o konsystencji moczu. Po opróżnieniu końcówkę oczyszcza się i zamyka zgodnie z konstrukcją danego produktu.
Właśnie dlatego określenie „worek z możliwością opróżniania” nie jest równoznaczne z „workiem urostomijnym”. Zarówno worek urostomijny, jak i otwarty worek jelitowy można opróżniać bez zdejmowania, ale wykorzystują inne rozwiązania konstrukcyjne i służą do gromadzenia innego rodzaju treści.
W przypadku produktu urostomijnego najbardziej charakterystyczny pozostaje wąski odpływ z zaworem lub kranikiem przystosowanym do moczu. W worku otwartym używanym przy kolostomii znajduje się natomiast szersze ujście pozwalające usunąć treść jelitową.
Istotną różnicą może być również obecność filtra przeznaczonego do gazów. Wiele worków jelitowych ma filtr, którego zadaniem jest ograniczanie gromadzenia się gazów oraz wspomaganie kontroli zapachu. Przy kolostomii wytwarzanie gazów jest naturalnym zjawiskiem związanym z pracą przewodu pokarmowego, dlatego rozwiązanie to może wpływać na komfort użytkowania.
Nie należy jednak rozpoznawać rodzaju worka wyłącznie po filtrze. Poszczególne modele różnią się wyposażeniem, a wygląd zewnętrzny może utrudniać zauważenie wszystkich elementów. Najpewniejszą informację daje oznaczenie przeznaczenia konkretnego produktu.
Zarówno sprzęt urostomijny, jak i sprzęt stosowany przy kolostomii może występować w różnych wariantach wizualnych. Dostępne są worki przezroczyste oraz nieprzezroczyste, a niektóre mają okienko kontrolne pozwalające obejrzeć stomię bez rezygnowania z dyskretnej osłony przez pozostałą część dnia.
Przezroczysty materiał może ułatwiać obserwację stomii i sposobu układania się sprzętu, szczególnie podczas nauki pielęgnacji. Wariant nieprzezroczysty może natomiast zapewniać większą dyskrecję. Kolor lub przezroczystość worka nie określają rodzaju stomii, dlatego nie są dobrym kryterium pozwalającym odróżnić sprzęt urostomijny od kolostomijnego.
Podobnie wygląda kwestia wielkości. W obu grupach można znaleźć produkty o różnych pojemnościach i wymiarach. Mały worek nie staje się automatycznie produktem do kolostomii, a większy nie musi być przeznaczony do urostomii. Wielkość należy traktować jako osobny parametr użytkowy.
Jak rozpoznać właściwy worek na opakowaniu i po jego konstrukcji?
Pierwszym kryterium powinien być rodzaj stomii, a dopiero później dodatkowe właściwości worka. Osoba z urostomią powinna szukać produktu oznaczonego jako przeznaczony do urostomii. Przy kolostomii wybiera się sprzęt jelitowy, a następnie rozstrzyga, czy lepiej sprawdzi się wariant zamknięty, czy otwarty.
Nie należy kierować się wyłącznie nazwą marki. Ten sam producent może oferować pod jedną rodziną produktów worki zamknięte, otwarte oraz urostomijne. Opakowania mogą mieć zbliżoną szatę graficzną, a nazwy poszczególnych wariantów różnić się jedynie dodatkowymi oznaczeniami.
Przed otwarciem opakowania warto więc sprawdzić pełną nazwę produktu i numer katalogowy. Numer pozwala rozróżnić podobne warianty należące do jednej serii i przydaje się również podczas kolejnego zamówienia.
Przy worku urostomijnym na opakowaniu powinna znajdować się informacja wskazująca jego przeznaczenie do urostomii. Po wyjęciu produktu uwagę zwraca dolny odpływ z zaworem. W zależności od konstrukcji może on mieć niewielką osłonę lub możliwość schowania, dzięki czemu nie przeszkadza pod ubraniem.
Przy worku zamkniętym do kolostomii dolna część pozostaje trwale zamknięta. Nie znajdziemy tam kranika ani szerokiego ujścia przeznaczonego do wielokrotnego opróżniania. Gdy worek wymaga zmiany, użytkownik usuwa cały worek albo – w systemie dwuczęściowym – odłącza go od płytki i zastępuje nowym.
Worek otwarty do treści jelitowej rozpoznaje się natomiast po szerokim, zamykanym ujściu w dolnej części. Może ono korzystać ze zintegrowanego mechanizmu zamykania, zawijanej końcówki, zapięcia na rzep lub innego rozwiązania zaprojektowanego przez producenta.
Porównanie dolnej części produktów daje więc praktyczną wskazówkę: worek zamknięty nie ma ujścia do regularnego opróżniania, worek jelitowy otwarty ma szerokie zamknięcie, natomiast worek urostomijny wykorzystuje odpływ przeznaczony do płynu.
Różnica ta ma bezpośredni związek z właściwościami zbieranej treści. Mocz można sprawnie odprowadzić przez stosunkowo wąski zawór. Treść jelitowa wymaga szerszego ujścia. Dlatego nie należy traktować obu sposobów opróżniania jako zamiennych.
Kolejnym etapem rozpoznawania sprzętu jest sprawdzenie, czy mamy do czynienia z systemem jednoczęściowym czy dwuczęściowym. Ten podział występuje zarówno przy urostomii, jak i przy kolostomii.
W systemie jednoczęściowym worek jest trwale połączony z przylepcem. Podczas pełnej wymiany użytkownik zdejmuje całość ze skóry i zakłada nowy produkt. W zależności od przeznaczenia może to być jednoczęściowy worek zamknięty, otwarty albo urostomijny.
W systemie dwuczęściowym płytka pozostaje oddzielnym elementem, a worek łączy się z nią za pomocą mechanizmu przewidzianego w konkretnym systemie. Dzięki temu można zmienić worek bez każdorazowego zdejmowania płytki, jeśli jej stan pozwala na dalsze użytkowanie zgodnie z zaleceniami.
Sam napis „dwuczęściowy” nie mówi więc, czy produkt służy do kolostomii czy urostomii. Informuje jedynie o sposobie połączenia worka z płytką. Przeznaczenie trzeba sprawdzić osobno.
Przy zakupie worka do systemu dwuczęściowego bardzo ważna jest kompatybilność. Worek musi pasować do płytki pod względem systemu mocowania oraz wymiaru połączenia. Dwa elementy tej samej marki nie zawsze można ze sobą zestawić.
Dlatego podczas zamawiania zapasu warto zapisywać dokładny symbol lub numer katalogowy używanego worka i płytki. Jest to szczególnie pomocne, gdy producent oferuje wiele podobnych wariantów w ramach jednej rodziny.
Przy systemie jednoczęściowym trzeba natomiast sprawdzić parametry przylepca. Dostępne są produkty z otworem docinanym, modelowanym lub przygotowanym fabrycznie w określonym rozmiarze. Właściwe dopasowanie otworu pomaga chronić skórę wokół stomii przed kontaktem z treścią.
Rozmiar otworu nie pozwala jednak stwierdzić, czy worek jest urostomijny czy kolostomijny. To parametr dopasowania części przylepnej do stomii, a nie podstawowe oznaczenie rodzaju zbieranej treści.
Znaczenie może mieć również profil płytki. Dostępne są warianty płaskie i wypukłe, a konstrukcja poszczególnych produktów różni się stopniem i charakterem wypukłości. Wybór zależy między innymi od położenia stomii względem powierzchni skóry, kształtu brzucha oraz występujących nierówności.
Nie można więc przyjąć, że urostomia zawsze wymaga jednego profilu płytki, a kolostomia innego. Rodzaj stomii określa przede wszystkim typ worka, natomiast budowę płytki dobiera się również do anatomii i warunków wokół stomii.
Jeśli użytkownik ma w domu kilka podobnych opakowań, najlepiej przechowywać produkty urostomijne i jelitowe oddzielnie. Dotyczy to zwłaszcza gospodarstw domowych, w których z różnych wyrobów stomijnych korzysta więcej niż jedna osoba, albo sytuacji, gdy po zmianie systemu pozostały starsze zapasy.
Przed każdą zmianą nie trzeba oczywiście analizować całej specyfikacji znanego produktu. Warto jednak nauczyć się rozpoznawać jego nazwę, numer, rozmiar oraz charakterystyczny rodzaj odpływu. Dzięki temu pomyłkę można zauważyć jeszcze przed otwarciem opakowania.
Jaki worek wybrać przy urostomii i kolostomii?
Przy urostomii podstawowym wyborem jest worek urostomijny zaprojektowany do gromadzenia i odprowadzania moczu. Jego zawór umożliwia opróżnianie bez zdejmowania sprzętu. Następnie można porównywać system jednoczęściowy i dwuczęściowy, rozmiar worka, konstrukcję przylepca, przezroczystość, profil płytki oraz możliwość współpracy z dodatkowymi elementami używanymi podczas nocnego odprowadzania moczu.
Przy kolostomii wybór pomiędzy workiem zamkniętym i otwartym zależy w dużej mierze od charakteru wydalanej treści i częstotliwości wypróżnień. Worek zamknięty może być wygodny przy bardziej uformowanej i okresowo wydalanej treści, ponieważ po napełnieniu można zastąpić go nowym bez oczyszczania dolnego ujścia.
Jeżeli treść jest luźniejsza lub pojawia się częściej, możliwość opróżnienia worka bez jego zdejmowania może być bardziej praktyczna. Wtedy rozważa się worek otwarty przeznaczony do treści jelitowej.
Granica nie zawsze jest sztywna. Kolostomie różnią się między sobą, a konsystencja stolca może zmieniać się również u tej samej osoby. Z tego powodu rodzaj worka do kolostomii warto dopasować do rzeczywistego rytmu wypróżnień, a nie wyłącznie do samej nazwy stomii.
Nie należy natomiast zastępować worka urostomijnego workiem zamkniętym tylko dlatego, że oba można przymocować do podobnie wyglądającej płytki. Worek zamknięty nie ma zaworu pozwalającego regularnie usuwać mocz, dlatego jego konstrukcja nie odpowiada sposobowi działania urostomii.
Podobnie worek urostomijny nie jest zwykłym odpowiednikiem worka otwartego do kolostomii. Kranik urostomijny służy do odprowadzania płynu, podczas gdy szerokie ujście worka jelitowego przygotowano do treści o innych właściwościach.
Przy wyborze warto zwrócić uwagę również na pojemność. Zbyt mały worek może wymagać częstszego opróżniania lub wymiany, natomiast większy po napełnieniu może być bardziej odczuwalny pod ubraniem. Wielkość powinna więc zapewniać kompromis pomiędzy wygodą, dyskrecją i częstotliwością opróżniania.
Ważna pozostaje ochrona skóry wokół stomii. Niezależnie od tego, czy do worka trafia mocz, czy treść jelitowa, długotrwały kontakt wydzieliny ze skórą może prowadzić do podrażnienia. Szczelność systemu oraz właściwe dopasowanie otworu w płytce mają więc duże znaczenie w obu przypadkach.
Jeżeli treść zaczyna regularnie podciekać pod przylepiec, nie powinno się ograniczać działania wyłącznie do częstszej wymiany worka. Trzeba sprawdzić przyczynę. Może nią być zmiana rozmiaru stomii, niedopasowany otwór, fałd skóry, blizna, zmiana kształtu brzucha, niewłaściwy profil płytki albo problem z techniką zakładania.
W pierwszym okresie po operacji stomia może zmieniać rozmiar, dlatego pomiary wykonuje się częściej. Sprzęt, który pasował wcześniej, po pewnym czasie może wymagać zmiany zakresu otworu. W razie trudności warto skorzystać z pomocy pielęgniarki stomijnej.
Przy wyborze pomiędzy systemem jedno- i dwuczęściowym nie ma jednej konstrukcji najlepszej dla wszystkich. System jednoczęściowy tworzy kompaktową całość, ponieważ worek i przylepiec pozostają ze sobą połączone. W systemie dwuczęściowym można oddzielnie zarządzać płytką i workiem.
Osoba z kolostomią korzystająca z systemu dwuczęściowego może na przykład wymieniać worek zamknięty bez każdorazowego zdejmowania płytki, jeśli warunki użytkowania danego sprzętu na to pozwalają. Osoba z urostomią może korzystać z dwuczęściowego worka urostomijnego połączonego z kompatybilną płytką.
Jedno- lub dwuczęściowa budowa nie zmienia przeznaczenia worka. Urostomijny pozostaje przeznaczony do moczu, a zamknięty lub otwarty worek jelitowy służy do zbierania treści ze stomii jelitowej.
Podczas porównywania produktów można również uwzględnić sposób obserwowania stomii. Wariant przezroczysty ułatwia kontrolowanie zawartości i ułożenia sprzętu. Nieprzezroczysta osłona zwiększa dyskrecję, a okienko kontrolne może łączyć obie funkcje.
Znaczenie ma komfort noszenia pod ubraniem. Warto zwrócić uwagę na materiał osłony, sposób układania się worka po częściowym napełnieniu oraz konstrukcję dolnego odpływu. W worku urostomijnym istotne może być to, czy zawór można wygodnie schować i czy łatwo obsłużyć go podczas korzystania z toalety.
W worku zamkniętym użytkownik może zwracać większą uwagę na łatwość zmiany i sposób zabezpieczenia zużytego produktu. Przy worku otwartym istotna staje się natomiast wygoda otwierania, opróżniania, oczyszczania i ponownego zamykania ujścia.
Nie warto wybierać sprzętu wyłącznie na podstawie tego, że worek jest mały, cienki albo ma podobny kolor do wcześniej używanego. Wygląd zewnętrzny pozostaje cechą drugorzędną wobec przeznaczenia.
Najprostsza metoda rozpoznania zaczyna się od sprawdzenia, co ma trafiać do worka. Jeśli jest to mocz z urostomii, potrzebny jest produkt urostomijny z odpływem dostosowanym do płynu. Jeśli jest to treść z kolostomii, wybiera się worek jelitowy zamknięty albo otwarty, zależnie od charakteru wypróżnień i indywidualnych potrzeb.
Następnie sprawdza się system jedno- lub dwuczęściowy, zgodność worka z płytką, zakres otworu, profil części przylepnej, pojemność i pozostałe cechy użytkowe. Taka kolejność pozwala uniknąć sytuacji, w której atrakcyjny pod względem rozmiaru lub wyglądu produkt okazuje się przeznaczony do zupełnie innego rodzaju stomii.
Wątpliwości wymagają szczególnej uwagi przy zmianie marki lub całej rodziny produktów. Oznaczenia producentów mogą wyglądać inaczej, dlatego nie należy szukać wyłącznie odpowiednika o identycznym wyglądzie. Trzeba potwierdzić przeznaczenie produktu oraz parametry potrzebne do jego prawidłowego używania.
Jeżeli osoba korzystająca ze stomii otrzymała próbkę nowego worka, przed zastosowaniem powinna sprawdzić, czy jest to wersja urostomijna, zamknięta czy otwarta oraz czy pasuje do posiadanej płytki w przypadku systemu dwuczęściowego. Próbki najlepiej przechowywać oddzielnie od codziennego zapasu, dopóki ich przeznaczenie nie zostanie sprawdzone.
Tak samo warto postępować ze starszym sprzętem pozostającym w domu po zmianie systemu. Podobieństwo opakowań może prowadzić do przypadkowego otwarcia niewłaściwego wariantu. Czytelne rozdzielenie worków urostomijnych, zamkniętych i otwartych ułatwia codzienną pielęgnację.
Jeżeli użytkownik nie potrafi rozpoznać przeznaczenia konkretnego produktu albo ma kilka podobnych modeli, bezpieczniej sprawdzić oznaczenie przed założeniem niż kierować się przypuszczeniem. Pomocna może być również konsultacja z pielęgniarką stomijną, szczególnie przy pierwszym doborze sprzętu lub zmianie dotychczasowego systemu.
Dobrze dopasowany rodzaj worka powinien pozwalać na bezpieczne gromadzenie właściwej treści, wygodne opróżnianie albo wymianę oraz utrzymywanie szczelnego kontaktu płytki ze skórą. W urostomii oznacza to przede wszystkim sprzęt przeznaczony do moczu i wyposażony w właściwy odpływ. Przy kolostomii wybór koncentruje się na workach jelitowych, przy czym charakter wypróżnień pomaga zdecydować między konstrukcją zamkniętą a otwartą.
Najbardziej charakterystyczne cechy można więc zauważyć w dolnej części produktu: kranik lub zawór wskazuje na konstrukcję urostomijną, szerokie zamykane ujście jest typowe dla worka jelitowego otwartego, a brak ujścia do regularnego opróżniania charakteryzuje worek zamknięty. Ostateczne potwierdzenie zawsze powinno jednak wynikać z oznaczenia i przeznaczenia konkretnego wyrobu, ponieważ wygląd poszczególnych modeli może się różnić.
