Usuwanie wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych wymaga zastosowania sprzętu o parametrach dopasowanych do konkretnej sytuacji. Jednym z elementów zestawu może być cewnik do odsysania górnych dróg oddechowych Zarys, czyli jednorazowy wyrób medyczny przeznaczony do współpracy ze źródłem ssania. Przed przygotowaniem zestawu trzeba sprawdzić nie tylko nazwę produktu, lecz przede wszystkim oznaczenie jego średnicy oraz długości. W przypadku cewników Zarys można spotkać między innymi zapis CH 6, CH 8, CH 10, CH 12, CH 14, CH 16, CH 18, CH 20 czy CH 22, a poszczególne średnice występują w określonych wariantach długości.
Oznaczenie CH informuje o rozmiarze cewnika według skali używanej dla tego rodzaju wyrobów. W opisach produktów spotyka się również skrót Fr, dlatego można natrafić na oznaczenia CH/Fr. W praktyce wartości liczbowe w obu zapisach odpowiadają tej samej skali rozmiaru zewnętrznego. Nie należy jednak mylić liczby CH z długością cewnika wyrażoną w milimetrach.
Przykładowe oznaczenie CH 10/400 mm przekazuje dwie różne informacje. CH 10 określa średnicę zewnętrzną cewnika w stosowanej skali, natomiast 400 mm oznacza długość wynoszącą 40 cm. Podobnie CH 16/500 mm oznacza cewnik o rozmiarze CH 16 i długości 50 cm. Odczytanie wyłącznie pierwszej liczby nie wystarcza, jeżeli dla danego zastosowania znaczenie ma również długość.
Producent ułatwia rozpoznawanie średnicy poprzez kolorystyczne oznaczenie łącznika, ale kolor powinien pełnić przede wszystkim rolę pomocniczą. Numeryczne oznaczenie rozmiaru znajduje się na opakowaniu i to właśnie ono pozwala potwierdzić wybrany wariant przed otwarciem sterylnego opakowania.
Rozmiaru nie powinno się wybierać według zasady „większy będzie skuteczniejszy”. Grubszy cewnik ma większą średnicę zewnętrzną, lecz nie oznacza to, że będzie właściwy dla każdego pacjenta i każdego sposobu odsysania. Dobór średnicy zależy między innymi od miejsca odsysania, wieku i budowy pacjenta, rodzaju dostępu do dróg oddechowych, średnicy ewentualnej rurki oraz charakteru wydzieliny. Jeśli osoba wykonująca odsysanie korzysta z zaleceń lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty oddechowego albo innego wykwalifikowanego specjalisty, przed przygotowaniem sprzętu powinna porównać zalecony rozmiar z oznaczeniem widocznym na opakowaniu.
CH i Fr na cewniku do odsysania Zarys – jak rozumieć oznaczenie średnicy?
Skala French, spotykana pod skrótami Fr, F lub Ch/CH, opisuje zewnętrzny rozmiar cewnika. Jeden Fr odpowiada w przybliżeniu jednej trzeciej milimetra średnicy zewnętrznej. Dzięki temu wartość można orientacyjnie przeliczyć, dzieląc liczbę Fr przez trzy.
Dla przykładu CH 6 ma średnicę zewnętrzną około 2,0 mm, CH 8 około 2,67 mm, CH 10 około 3,33 mm, CH 12 około 4,0 mm, CH 14 około 4,67 mm, CH 16 około 5,33 mm, CH 18 około 6,0 mm, CH 20 około 6,67 mm, natomiast CH 22 około 7,33 mm. Są to wartości pozwalające zrozumieć skalę, a nie samodzielna instrukcja wyboru rozmiaru dla konkretnego pacjenta.
Wraz ze wzrostem liczby CH rośnie zewnętrzna średnica cewnika. CH 16 jest więc grubszy niż CH 10, a CH 10 grubszy niż CH 6. Ta prosta zależność jest szczególnie przydatna podczas kontroli przygotowanego sprzętu.
W przypadku cewników do odsysania górnych dróg oddechowych Zarys dostępność konkretnych kombinacji średnicy i długości może zależeć od aktualnej oferty. W opisach handlowych można znaleźć między innymi warianty CH 6 o długości 400 mm, CH 8/400 mm i CH 10/400 mm, a większe średnice występują także w wersjach 500 lub 600 mm.
Dla CH 12 można spotkać długość 500 i 600 mm, podobnie dla CH 14 oraz CH 16. Warianty CH 18, CH 20 i CH 22 również występują w dłuższych konfiguracjach. Dlatego samo stwierdzenie „potrzebny jest cewnik Zarys CH 14” może nie określać wszystkich parametrów potrzebnych podczas kompletowania sprzętu.
Na opakowaniu warto znaleźć pełne oznaczenie rozmiaru i długości, a następnie porównać je z produktem, który miał zostać przygotowany. Jest to szczególnie istotne w miejscu, gdzie przechowuje się jednocześnie kilka wariantów.
Zarys stosuje również kolorystyczne oznaczenia konektorów. W aktualnie dostępnych wariantach można spotkać następujące zestawienia: CH 6 – jasnozielony, CH 8 – niebieski, CH 10 – czarny, CH 12 – biały, CH 14 – zielony, CH 16 – pomarańczowy, CH 18 – czerwony, CH 20 – żółty, CH 22 – fioletowy.
Kolory znacząco przyspieszają rozpoznawanie sprzętu, szczególnie jeśli w jednym miejscu przechowuje się kilka średnic. Nie powinny jednak całkowicie zastępować odczytania liczby. Jasnozielony i zielony mogą na przykład wyglądać podobnie w niekorzystnym oświetleniu, mimo że odpowiadają zupełnie innym średnicom – CH 6 i CH 14.
Kolor elementu może też zostać nieprawidłowo oceniony przez osobę z zaburzeniami rozpoznawania barw. Z tego powodu numer CH/Fr pozostaje bardziej jednoznaczną informacją niż sam kolor łącznika.
Przed otwarciem opakowania można więc zastosować prostą kontrolę zgodności: odczytać liczbę CH, sprawdzić długość podaną w milimetrach i dopiero dodatkowo potwierdzić rozmiar kolorem konektora. Pozwala to wychwycić sytuację, w której omyłkowo przygotowano inny wariant.
Rozmiar ma szczególne znaczenie przy odsysaniu przez rurkę. Cewnik musi pozostawiać przestrzeń umożliwiającą przepływ powietrza. Zbyt duża średnica w stosunku do wewnętrznej średnicy rurki może nadmiernie ograniczać wolną przestrzeń, dlatego wyboru nie należy dokonywać na podstawie samego przekonania, że większy cewnik szybciej usunie wydzielinę.
Zbyt mały wariant również nie zawsze będzie optymalnym rozwiązaniem. Przy gęstej wydzielinie może nie zapewniać parametrów potrzebnych w konkretnej sytuacji. Dlatego liczba CH nie jest oceną jakości produktu ani skalą jego „mocy”. Informuje przede wszystkim o wymiarze.
Przy doborze przez rurkę intubacyjną lub tracheostomijną trzeba korzystać z zasad właściwych dla danego rodzaju dostępu oraz zaleceń personelu medycznego. Średnica wewnętrzna rurki i średnica zewnętrzna cewnika są dwiema różnymi wartościami, których nie należy ze sobą utożsamiać.
Warto też uważać na oznaczenia katalogowe. Kod w rodzaju CO-B10-40 może zawierać informację pozwalającą rozpoznać wariant, ale dla użytkownika najbardziej czytelnym oznaczeniem pozostaje CH 10 i długość 400 mm. Kod katalogowy przydaje się przede wszystkim podczas zamawiania, uzupełniania zapasu i sprawdzania zgodności dostawy.
Długość 400, 500 i 600 mm – co jeszcze sprawdzić przed przygotowaniem cewnika?
Średnica jest tylko jednym z parametrów. Drugim łatwo zauważalnym oznaczeniem pozostaje długość cewnika, podawana najczęściej w milimetrach. 400 mm odpowiada 40 cm, 500 mm – 50 cm, natomiast 600 mm – 60 cm.
Nie powinno się traktować tych liczb jako dodatkowego oznaczenia średnicy. CH 14/500 mm oraz CH 14/600 mm mają ten sam rozmiar CH, lecz różnią się długością. Kolor konektora może więc być taki sam, mimo że dwa wyroby nie są identycznymi wariantami.
To właśnie dlatego kontrola wyłącznie koloru nie wystarcza. Kod kolorystyczny wskazuje średnicę, a nie długość. Jeśli potrzebny jest konkretny wariant długości, trzeba odczytać informację liczbową z opakowania.
Przed przygotowaniem zestawu należy również sprawdzić rodzaj produktu. Cewnik Zarys do odsysania górnych dróg oddechowych wykonano z miękkiego i elastycznego PVC odpornego na załamania oraz skręcanie. Produkt ma lekko zaokrąglony koniec dystalny oraz dwa boczne otwory o łagodnych krawędziach.
W opisach tego modelu pojawia się również informacja o zmrożonej powierzchni PVC, która ogranicza przywieranie cewnika do ścianek rurki podczas jego przesuwania. Nie należy mylić określenia „zmrożona” z koniecznością chłodzenia wyrobu. Dotyczy ono właściwości powierzchni materiału, a nie temperatury przechowywania czy stosowania.
Cewnik jest produktem jałowym i jednorazowego użytku, sterylizowanym tlenkiem etylenu. Każdą sztukę zabezpiecza indywidualne opakowanie. Z punktu widzenia przygotowania procedury równie ważne jak rozmiar jest więc sprawdzenie integralności tego opakowania.
Jeżeli papierowo-foliowe opakowanie zostało rozdarte, rozszczelnione, zamoczone albo w inny sposób uszkodzone, nie należy zakładać, że znajdujący się w środku wyrób zachował wymagany stan tylko dlatego, że sam cewnik wygląda czysto. Integralność opakowania chroniącego jałowy wyrób ma znaczenie dla zachowania jego sterylności do chwili użycia.
Przed otwarciem warto również sprawdzić termin przydatności oraz symbole znajdujące się na etykiecie. Jeśli przygotowywany jest większy zapas materiałów do opieki domowej, dobrym nawykiem jest przechowywanie różnych średnic w sposób ograniczający ryzyko pomyłki.
Szczególną ostrożność należy zachować, gdy opakowania wyglądają prawie identycznie. Różnica pomiędzy CH 12 i CH 14 może na pierwszy rzut oka sprowadzać się do niewielkiego oznaczenia liczbowego oraz innego koloru konektora. W sytuacji pośpiechu łatwo sięgnąć po niewłaściwy wariant.
Cewniki można więc segregować według rozmiaru CH oraz długości, ale przed każdym zastosowaniem nadal należy przeczytać oznaczenie konkretnego opakowania. Organizacja szuflady czy pojemnika pomaga, lecz nie zastępuje kontroli bezpośrednio przed otwarciem.
Przy przygotowaniu sprzętu trzeba też sprawdzić, czy posiadany cewnik odpowiada rodzajowi planowanego odsysania. W sprzedaży występują różne cewniki, a podobny wygląd nie oznacza identycznego zastosowania.
Model Zarys przeznaczony do odsysania górnych dróg oddechowych jest zalecany do współpracy ze źródłem ssania wyposażonym we własną regulację siły ssącej. Nie należy więc ustalać sposobu wykonania procedury wyłącznie na podstawie średnicy cewnika.
Ciśnienie ssania jest oddzielnym parametrem. Liczba CH nie określa wartości podciśnienia, a długość cewnika nie informuje, jakie ustawienie ssaka należy zastosować. Ustawienia urządzenia dobiera się według zasad dotyczących danego pacjenta, procedury i sprzętu.
Podobnie kolor konektora nie jest oznaczeniem siły ssania. Pomarańczowy CH 16 nie oznacza wyższego ustawienia ssaka niż czarny CH 10. Kolor identyfikuje średnicę cewnika.
Przygotowując komplet, warto więc rozdzielić trzy informacje: średnicę cewnika, jego długość oraz parametry źródła ssania. Każda z nich opisuje inny element procedury.
Znaczenie ma również kompatybilność połączeń. Cewnik posiada konektor służący do podłączenia do układu odsysającego. Przed rozpoczęciem czynności trzeba upewnić się, że elementy zestawu można prawidłowo połączyć i że przewód ssaka nie jest uszkodzony, zagięty ani niedrożny.
Nie należy modyfikować końcówki cewnika, przycinać jej ani poszerzać otworów. Jeśli posiadany wariant nie odpowiada potrzebnemu rozmiarowi, rozwiązaniem jest wybór właściwego cewnika, a nie mechaniczna zmiana konstrukcji wyrobu.
Jak wybrać rozmiar cewnika Zarys i uniknąć pomyłki przed odsysaniem?
Najważniejszą zasadą jest oddzielenie rozpoznawania rozmiaru od jego klinicznego doboru. Użytkownik może łatwo odczytać, że trzyma cewnik CH 10 o długości 400 mm, ale sama umiejętność przeczytania oznaczenia nie przesądza, że jest to właściwy wariant dla danego pacjenta.
Dobór powinien uwzględniać sposób prowadzenia odsysania, wiek i warunki anatomiczne pacjenta, rodzaj dostępu do dróg oddechowych, średnicę używanej rurki oraz charakter wydzieliny. W opiece domowej szczególnie ważne jest wcześniejsze przeszkolenie osoby wykonującej procedurę.
Jeżeli specjalista zalecił konkretny rozmiar, warto zapisać pełne oznaczenie, na przykład CH 12, długość 500 mm, zamiast polegać na zapamiętaniu „białego cewnika”. Dzięki temu przy kolejnym zakupie można porównać zarówno oznaczenie liczbowe, jak i kolor.
Dla dostępnych wariantów Zarys pomocniczo można zapamiętać, że CH 6 ma łącznik jasnozielony, CH 8 niebieski, CH 10 czarny, CH 12 biały, CH 14 zielony, CH 16 pomarańczowy, CH 18 czerwony, CH 20 żółty, a CH 22 fioletowy. Kolor przyspiesza orientację, lecz przed użyciem warto zawsze potwierdzić liczbę na opakowaniu.
Przy zakupie internetowym należy zwracać uwagę na pełną nazwę wariantu. Zdjęcie może przedstawiać inny rozmiar niż wybrana opcja w sklepie. Fotografia produktu ma przede wszystkim charakter ilustracyjny, natomiast oznaczenie wariantu w zamówieniu powinno wskazywać właściwe CH i długość.
Może się również zdarzyć, że poszczególni sprzedawcy prezentują niepełną listę dostępnych wariantów. Jeden sklep może oferować tylko CH 10/400 mm, CH 12/500 mm, CH 14/500 mm i kilka większych rozmiarów, podczas gdy szersza oferta obejmuje dodatkowe kombinacje długości. Brak określonego wariantu w jednym sklepie nie oznacza więc, że producent nigdy go nie oferował.
Podczas tworzenia zapasu domowego nie warto kupować kilku przypadkowych rozmiarów „na wszelki wypadek”, jeżeli osoba opiekująca się pacjentem nie wie, którego powinna używać. Rozmiar powinien wynikać z potrzeb pacjenta i otrzymanych zaleceń, a nie z dostępności konkretnego koloru lub atrakcyjniejszej ceny większego opakowania.
Nie należy również samodzielnie przechodzić na większy CH tylko dlatego, że wydzielina wydaje się gęstsza. Większy cewnik może wprawdzie mieć większe światło, lecz jednocześnie zajmuje więcej przestrzeni w drogach oddechowych lub rurce. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa odsysania.
Podczas procedury trzeba przestrzegać zaleceń dotyczących czasu odsysania, ustawień źródła ssania, techniki wprowadzania i obserwacji pacjenta. Rozmiar cewnika jest tylko jednym z elementów bezpiecznego przygotowania sprzętu.
Jeżeli odsysanie ma odbywać się przez rurkę tracheostomijną, nie należy wybierać cewnika wyłącznie na podstawie wieku pacjenta. Istotna jest między innymi średnica wewnętrzna konkretnej rurki. Dwie osoby w podobnym wieku mogą korzystać z innego sprzętu i wymagać innych rozmiarów cewnika.
W przypadku dzieci różnice w średnicy mają jeszcze większe znaczenie. Małych rozmiarów nie należy wybierać metodą prób. Osoba wykonująca odsysanie w domu powinna znać konkretny wariant zalecony dla dziecka oraz sposób bezpiecznego przeprowadzania procedury.
Jeżeli po zmianie rurki, zabiegu, hospitalizacji albo zmianie stanu pacjenta pojawiają się wątpliwości dotyczące dotychczasowego rozmiaru, warto ponownie zweryfikować zalecenia. Nie trzeba zakładać, że cewnik używany wcześniej będzie zawsze właściwy.
Także charakter wydzieliny może wymagać oceny. Bardzo gęsta, obfita albo wyraźnie zmieniona wydzielina nie jest automatycznie wskazaniem do zastosowania największego dostępnego cewnika. Jeżeli odsysanie staje się trudniejsze niż zwykle albo potrzeba wykonywania go wyraźnie wzrasta, warto omówić sytuację z personelem medycznym.
Podczas odsysania należy obserwować pacjenta. Narastająca duszność, wyraźna sinica, zaburzenia świadomości, gwałtowne pogorszenie oddychania czy inne niepokojące objawy wymagają reakcji zgodnej z otrzymanymi zaleceniami medycznymi, a nie kolejnych prób z innym rozmiarem cewnika.
Cewnik Zarys jest wyrobem jednorazowym. Po wykorzystaniu nie powinien wracać do opakowania ani być przygotowywany do ponownego użycia. Mycie lub dezynfekowanie jednorazowego cewnika nie przywraca parametrów jałowego, fabrycznie przygotowanego wyrobu.
Przed procedurą warto więc kontrolować kolejno nazwę produktu, oznaczenie CH/Fr, długość, kolor konektora, integralność opakowania, termin przydatności oraz zgodność z posiadanym zestawem do odsysania. Taka kolejność ogranicza ryzyko otwarcia niewłaściwego wariantu.
Jeśli na opakowaniu widnieje CH 10 i 400 mm, a przygotowany miał zostać CH 16/500 mm, różnicę można wykryć jeszcze przed naruszeniem opakowania. To prostsze i bezpieczniejsze niż próba rozpoznawania średnicy dopiero po wyjęciu cewnika.
Kolor warto traktować jako drugie potwierdzenie. Czarny konektor powinien odpowiadać CH 10, biały CH 12, zielony CH 14, pomarańczowy CH 16, a czerwony CH 18. Jeżeli kolor i zapis liczbowy wydają się niezgodne, nie należy zgadywać rozmiaru. Trzeba sprawdzić etykietę i instrukcję konkretnego wyrobu.
Przy porównywaniu ofert sprzedażowych warto ponadto uważać na jednostki. Długość może pojawiać się jako 400 mm albo 40 cm, 500 mm albo 50 cm, 600 mm albo 60 cm. Są to równoważne zapisy długości. Liczba 40 w określeniu „40 cm” nie ma związku ze skalą CH.
Podobnie zapis CH 10/40 cm oznacza ten sam zestaw podstawowych wymiarów co CH 10/400 mm. Umiejętność rozdzielenia tych informacji znacznie ułatwia porównywanie produktów oferowanych przez różnych sprzedawców.
Wybór cewnika nie powinien natomiast opierać się na samej cenie. Różnica kosztu pomiędzy średnicami jest mniej istotna niż zgodność wyrobu z potrzebami pacjenta. Jeśli w domu używany jest stale konkretny wariant, przy kolejnym zamówieniu najlepiej porównać pełne oznaczenie z poprzednim opakowaniem oraz aktualnym zaleceniem.
Cewnik do odsysania Zarys można zatem rozpoznać dzięki kilku uzupełniającym się informacjom. Najważniejsza liczba CH/Fr określa średnicę zewnętrzną, wartość w milimetrach lub centymetrach wskazuje długość, a kolor konektora pomaga szybko zidentyfikować średnicę. Numer katalogowy pozwala dodatkowo odróżnić wariant podczas zamawiania.
Przed przygotowaniem sprzętu nie wystarczy więc sprawdzić, czy w opakowaniu znajduje się „cewnik Zarys”. Trzeba upewnić się, że jest to właściwy rodzaj wyrobu, właściwy rozmiar CH/Fr i właściwa długość, a opakowanie pozostaje nienaruszone. Przy wątpliwościach dotyczących średnicy dla konkretnego pacjenta bezpieczniej potwierdzić zalecenie z personelem medycznym niż samodzielnie wybierać większy lub mniejszy wariant na podstawie wyglądu, koloru albo ilości wydzieliny.
