Rampa przeznaczona do pokonywania stopni, progów i innych różnic poziomów może tworzyć jedną szeroką powierzchnię przejazdu albo składać się z dwóch niezależnych torów ustawianych pod kołami wózka. Pierwsze rozwiązanie określa się najczęściej jako rampę pełną lub platformową, natomiast drugie wykorzystuje dwie szyny najazdowe, często wykonane w wersji teleskopowej. Oba warianty mogą ułatwiać przemieszczanie osoby korzystającej z wózka, ale sposób współpracy rampy z kołami wyraźnie się różni.
Pełna powierzchnia daje kołom stosunkowo dużą swobodę ustawienia w granicach szerokości użytkowej rampy. Przy dwóch szynach każde koło musi natomiast poruszać się po wyznaczonym torze. Z tego powodu przed zakupem trzeba sprawdzić nie tylko długość rampy i wysokość przeszkody, lecz również rozstaw kół, szerokość opon, położenie kół przednich względem tylnych oraz szerokość użytkową powierzchni najazdowej.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku wózków, których przednie kółka są znacznie mniejsze i ustawione bliżej osi podłużnej niż duże koła tylne. Dwie szyny wyglądające na wystarczająco szerokie dla tylnych kół mogą nie zapewniać prawidłowego toru dla przednich. Podobny problem może wystąpić przy niektórych wózkach elektrycznych, skuterach mobilnościowych i urządzeniach o nietypowym układzie jezdnym.
Nie wystarczy więc sprawdzić całkowitej szerokości wózka. Całkowita szerokość urządzenia i rozstaw jego kół to dwa różne parametry. Wózek może mieć szerokie obręcze napędowe albo elementy ramy wystające poza koła, a rzeczywisty tor toczenia będzie znacznie węższy. Z drugiej strony niewielkie przednie kółka mogą poruszać się po innym torze niż tylne.
Przy wyborze rampy trzeba przeanalizować cały przejazd od momentu, w którym pierwsze koła wjeżdżają na dolną krawędź, aż do chwili opuszczenia rampy na górnym poziomie. Dopiero wtedy można ocenić, czy konstrukcja pasuje do konkretnego wózka i warunków użytkowania.
Czym różni się pełna rampa od dwóch szyn najazdowych?
Pełna rampa tworzy ciągłą powierzchnię pomiędzy dolnym i górnym poziomem. Może mieć konstrukcję jednoczęściową, składaną lub segmentową. Zależnie od modelu po bokach znajdują się profile ograniczające powierzchnię przejazdu, a sama nawierzchnia może mieć strukturę zwiększającą przyczepność.
Podczas korzystania z takiego rozwiązania wszystkie koła poruszają się po wspólnej platformie. Nie trzeba ustawiać osobnego elementu pod prawą i lewą stroną wózka. Nadal trzeba jednak sprawdzić szerokość.
W specyfikacji produktu mogą pojawić się szerokość całkowita i szerokość użytkowa. Nie zawsze są identyczne. Profile boczne, zawiasy i pozostałe części konstrukcyjne mogą zajmować fragment całkowitej szerokości rampy.
To właśnie przestrzeń rzeczywiście dostępna dla kół należy zestawić z wymiarami wózka. Jeśli koła lub obręcze napędowe znajdują się bardzo blisko bocznych profili, pozostaje niewielki margines na korektę kierunku jazdy.
Pełna powierzchnia może ułatwiać korzystanie z rampy w sytuacji, gdy przednie i tylne koła mają różny rozstaw. Każde z nich może poruszać się własnym torem, o ile cały układ mieści się na powierzchni użytkowej.
Małe kółka przednie mogą również obracać się wokół pionowej osi. Przed rozpoczęciem podjazdu ich ustawienie nie zawsze jest identyczne. Na szerokiej platformie pozostaje więcej powierzchni umożliwiającej ich prowadzenie niż na wąskim torze szyny.
Nie oznacza to jednak, że pełna rampa automatycznie pasuje do każdego wózka. Trzeba sprawdzić szerokość, długość, nośność, nachylenie, sposób oparcia i ograniczenia określone dla produktu.
Dwie szyny najazdowe działają inaczej. Każda tworzy osobny tor dla kół jednej strony wózka. W wielu modelach użytkownik może zmieniać odległość pomiędzy szynami, ustawiając je zgodnie z geometrią sprzętu.
Takie rozwiązanie może ograniczyć ilość materiału potrzebnego do wykonania rampy i ułatwiać transport. Zamiast jednej szerokiej platformy użytkownik przewozi dwa węższe elementy. W wersji teleskopowej można dodatkowo wsunąć segmenty jeden w drugi i zmniejszyć długość zestawu na czas przewożenia lub przechowywania.
Właśnie tutaj pojawia się jednak konieczność dokładniejszego sprawdzenia układu kół.
Jeżeli szyna ma szerokość użytkową większą niż opona, nie oznacza to jeszcze pełnej zgodności. Trzeba ustalić, czy przednie i tylne koło danej strony mogą przejechać po tej samej szynie bez zbliżania się do jej krawędzi.
W typowym ręcznym wózku duże koła tylne znajdują się po bokach siedziska, natomiast niewielkie kółka przednie montuje się na widelcach. Ich rzeczywisty tor zależy od geometrii ramy oraz aktualnego ustawienia widelca.
Jeśli środek przedniego kółka znajduje się znacznie bardziej do wewnątrz niż środek tylnego koła, bardzo wąska szyna może nie pozwalać obu kołom na bezpieczny przejazd po jednym torze.
Różnica może występować także pomiędzy lewą i prawą stroną urządzenia, zwłaszcza gdy wózek ma nietypowe ustawienia, dodatkowe elementy albo indywidualną konfigurację.
W wózkach elektrycznych sytuacja bywa jeszcze bardziej zróżnicowana. Dostępne są konstrukcje z napędem na koła tylne, przednie albo środkowe, a dodatkowe koła podporowe mogą znajdować się przed lub za główną osią.
Nie można więc zakładać, że para szyn przeznaczona dla standardowego wózka ręcznego będzie automatycznie właściwa dla każdego modelu elektrycznego.
Przy sprzęcie sześciokołowym trzeba prześledzić tor wszystkich punktów kontaktu z podłożem. Koła napędowe mogą znajdować się centralnie, a mniejsze koła prowadzące z przodu i z tyłu mogą mieć inny rozstaw.
Podobnej ostrożności wymagają skutery mobilnościowe. Model czterokołowy ma inną geometrię niż trzykołowy. Para niezależnych szyn nie powinna być traktowana jako rozwiązanie uniwersalne dla każdego układu jezdnego.
Jeżeli producent rampy wskazuje określone zastosowanie lub wyłącza niektóre typy urządzeń, informacja ta powinna mieć pierwszeństwo przed samodzielną oceną na podstawie samej szerokości.
Znaczenie ma także sposób kierowania wózkiem. Na pełnej rampie niewielka zmiana toru nie musi od razu powodować opuszczenia powierzchni jezdnej. Na dwóch wąskich szynach tolerancja może być mniejsza.
Podczas podjazdu osoba prowadząca wózek powinna utrzymywać jego koła w obrębie powierzchni przewidzianej do przejazdu. Im węższy tor w stosunku do opony, tym większej precyzji może wymagać prowadzenie.
Szczególnie ważne są małe przednie kółka. Wąska opona wymaga sprawdzenia nie tylko szerokości szyny, lecz również jej krawędzi, łączeń i przejścia pomiędzy rampą a podłożem. Niewielkie koło reaguje na nierówności inaczej niż duże tylne koło.
Przy rampach teleskopowych warto również sprawdzić miejsca łączenia segmentów. Konstrukcja powinna zapewniać powierzchnię przewidzianą przez producenta dla kół urządzenia na całej długości roboczej.
Jak zmierzyć koła i rozstaw wózka przed wyborem rampy?
Pomiar najlepiej wykonywać na wózku znajdującym się w konfiguracji, w której będzie rzeczywiście korzystał z rampy. Jeśli na co dzień używana jest określona poduszka, podnóżki, dodatkowy napęd albo inne wyposażenie zmieniające masę czy geometrię urządzenia, należy je uwzględnić podczas oceny całego zestawu.
W przypadku pełnej rampy podstawowe znaczenie ma maksymalna szerokość toru kół, która musi zmieścić się na powierzchni użytkowej.
Nie należy automatycznie posługiwać się szerokością siedziska. Wózek z siedziskiem o szerokości 45 cm może być znacznie szerszy z powodu ramy, kół i obręczy napędowych.
Całkowita szerokość wózka także nie odpowiada dokładnie rozstawowi kół. Jeśli najbardziej wystającymi elementami są obręcze napędowe, szerokość zewnętrzna może być większa od szerokości rzeczywistego toru opon.
Do oceny rampy pełnej warto ustalić zewnętrzne położenie lewego i prawego koła podczas jazdy na wprost. Następnie należy porównać ten wymiar z szerokością użytkową rampy podaną dla konkretnego modelu.
Nie powinno się wybierać konstrukcji, w której koła mieszczą się wyłącznie teoretycznie, niemal dotykając obu krawędzi. W czasie jazdy występują niewielkie korekty kierunku, a przednie kółka mogą zmieniać położenie.
W przypadku dwóch szyn potrzebne są bardziej szczegółowe pomiary.
Najpierw należy sprawdzić szerokość opony tylnego koła. W wózku ręcznym duże koła mogą mieć stosunkowo wąskie ogumienie, ale szyna musi zapewniać przestrzeń przewidzianą przez producenta.
Następnie mierzy się szerokość przednich kółek. Często są one znacznie węższe od tylnego ogumienia.
Sama szerokość opon nadal nie rozstrzyga sprawy. Trzeba sprawdzić położenie ich torów.
Pomocny jest pomiar odległości pomiędzy środkami lewego i prawego tylnego koła, a następnie wykonanie podobnego pomiaru dla przednich kółek ustawionych do jazdy na wprost. Można również porównać położenie zewnętrznych i wewnętrznych krawędzi opon.
Jeżeli rozstaw przednich kół różni się od rozstawu tylnych, trzeba ustalić, czy szerokość każdej szyny pozwala pomieścić oba tory po tej samej stronie.
Przykładowo tylne koło może poruszać się kilka centymetrów bardziej na zewnątrz niż przednie. Jeśli szyna jest wystarczająco szeroka, oba koła nadal mogą mieścić się na jej powierzchni. Jeżeli jest bardzo wąska, różnica może wykluczyć takie ustawienie.
Nie powinno się korygować problemu przez ustawienie szyn ukośnie, jeśli producent nie przewiduje takiego sposobu użycia. Obie szyny powinny pracować w konfiguracji określonej w instrukcji.
Warto także sprawdzić zachowanie kół skrętnych. W wózku ręcznym przednie kółka osadzone w widelcach obracają się zależnie od kierunku ruchu. Po rozpoczęciu jazdy do przodu ustawiają się zgodnie z torem, ale ich chwilowa pozycja przy wjeździe może wymagać dodatkowego miejsca.
Dlatego pomiar wykonany wyłącznie dla środka koła ustawionego idealnie na wprost może nie przedstawiać całego obrazu.
Trzeba również uwzględnić średnicę kół. Nie służy ona do ustalenia rozstawu szyn, lecz wpływa na zachowanie urządzenia na początku i końcu rampy. Małe przednie kółka są bardziej wrażliwe na uskoki i szczeliny.
Przejście z podłoża na powierzchnię rampy powinno odpowiadać konstrukcji produktu. Jeśli dolna krawędź tworzy próg, którego małe kółko nie może płynnie pokonać, właściwy rozstaw szyn nie rozwiąże problemu.
Podobnie wygląda sytuacja na górze. Koło musi przejść z nachylonej powierzchni na podest bez kontaktu innych elementów wózka z krawędzią.
Przy wózkach elektrycznych warto zmierzyć także prześwit pod ramą oraz położenie elementów przeciwprzechyłowych. Wraz ze zmianą kąta pomiędzy rampą a podłożem fragment podwozia może znaleźć się bliżej powierzchni.
Jeżeli wózek ma dodatkowe małe koła zabezpieczające, trzeba ustalić, czy również poruszają się nad szyną lub w sposób przewidziany przez producenta sprzętu.
Przy konstrukcji pełnej problem różnicy torów poszczególnych kół zwykle jest mniejszy, ponieważ powierzchnia pozostaje ciągła. Nadal jednak należy kontrolować prześwit i geometrię przejścia.
Pomiarów nie powinno się ograniczać do pustego wózka stojącego w sklepie. Masa użytkownika wpływa na ugięcie opon, zawieszenia i elementów siedziska, a w urządzeniach z amortyzacją może nieznacznie zmieniać pozycję podwozia.
W przypadku nietypowej konstrukcji warto oprzeć decyzję przede wszystkim na informacjach producentów rampy i wózka. Jeżeli nie ma jasnej informacji o zgodności, sama ocena wizualna nie daje pewności.
Szczególnie niebezpieczne może być założenie, że skoro tylne koła mieszczą się na szynach, cały wózek również będzie pasował. Trzeba sprawdzić każde koło uczestniczące w przejeździe.
Przy wyborze dwóch szyn warto więc zebrać kilka wymiarów: szerokość przednich opon, szerokość tylnych opon, rozstaw przednich kół, rozstaw tylnych kół oraz różnicę pomiędzy ich torami. W wózku elektrycznym trzeba dodatkowo przeanalizować pozostałe koła i elementy podwozia.
Następnie dane te porównuje się z szerokością użytkową pojedynczej szyny i dopuszczalnym sposobem ustawienia pary.
Jeśli szyny mają podwyższone boczne krawędzie, należy mierzyć rzeczywistą szerokość powierzchni, po której może poruszać się opona, a nie całkowitą szerokość aluminiowego profilu.
To rozróżnienie ma duże znaczenie. Profil o całkowitej szerokości 20 cm może oferować mniejszą szerokość użytkową, ponieważ część przestrzeni zajmują boczne ścianki.
Analogiczna zasada dotyczy ramp pełnych. Zewnętrzny wymiar konstrukcji nie zawsze odpowiada przestrzeni dostępnej dla wózka.
Rampa pełna czy szyny najazdowe – co jeszcze sprawdzić przed wyborem?
Zgodność z kołami jest podstawowym warunkiem, ale nie jedynym. Rampa musi również pasować do wysokości przeszkody. Długość rampy wpływa na powstające nachylenie – im dłuższa konstrukcja przy tej samej różnicy poziomów, tym łagodniejszy podjazd.
Przed zakupem trzeba więc zmierzyć pionową wysokość od dolnej powierzchni do górnego poziomu i sprawdzić, jaką długość dla takiej przeszkody dopuszcza producent.
Nie należy wybierać krótkich szyn tylko dlatego, że łatwiej mieszczą się w samochodzie. Jeżeli po ustawieniu powstanie zbyt duże nachylenie, poprawne dopasowanie do rozstawu kół nie wystarczy.
Znaczenie ma również dostępna przestrzeń przed przeszkodą. Dłuższa rampa potrzebuje większej powierzchni, a przed jej dolnym końcem musi pozostać miejsce na ustawienie wózka.
Następnym parametrem jest dopuszczalne obciążenie. Wartość trzeba porównywać z masą całego zestawu poruszającego się po rampie.
Jeżeli użytkownik waży 90 kg, a wózek elektryczny 80 kg, rampa podczas przejazdu nie jest obciążona wyłącznie masą 90 kg. Trzeba uwzględnić użytkownika, urządzenie i przewożone wyposażenie.
W przypadku dwóch szyn należy szczególnie dokładnie przeczytać sposób podawania nośności. Producent może określać parametr dla kompletnej pary używanej zgodnie z instrukcją. Nie należy samodzielnie podwajać wartości podanej w specyfikacji bez sprawdzenia, czego dokładnie dotyczy.
Kolejna różnica wiąże się z ustawianiem rampy przed każdym przejazdem. Pełną platformę ustawia się jako jeden tor przejazdu. W przypadku dwóch niezależnych szyn trzeba zachować właściwą odległość pomiędzy nimi.
Jeśli szyny rozsuną się albo użytkownik ustawi je niezgodnie z geometrią wózka, koła mogą znaleźć się zbyt blisko krawędzi. Dlatego trzeba sprawdzić sposób stabilizacji produktu na dolnym i górnym poziomie.
Niektóre konstrukcje mają powierzchnie, zaczepy lub profile przeznaczone do oparcia na stopniu czy podeście. Należy używać ich zgodnie z przeznaczeniem.
Nie powinno się improwizować poprzez podkładanie desek, cegieł, przypadkowych podpór lub innych przedmiotów mających zmienić położenie rampy. Takie działanie może zmienić sposób przenoszenia obciążenia.
Przy wyborze pomiędzy pełną rampą a dwiema szynami trzeba też przeanalizować sposób transportu. Pełna platforma może zajmować więcej miejsca na szerokość, ale modele składane potrafią tworzyć stosunkowo zwarty pakiet.
Szyny są węższe i często występują w wersji teleskopowej. Użytkownik może wtedy wsunąć jeden segment w drugi i skrócić konstrukcję przed umieszczeniem jej w samochodzie.
Para elementów może również umożliwiać przenoszenie każdej szyny osobno. Ma to znaczenie dla osoby, która nie chce jednorazowo podnosić masy całej szerokiej rampy.
Nie należy jednak zakładać, że szyny zawsze są lżejsze. Masa zależy od długości, profilu, materiału i nośności. Trzeba sprawdzić parametry konkretnego produktu.
Pełna rampa może być wygodniejsza tam, gdzie z konstrukcji korzystają różne wózki. Ciągła powierzchnia daje większą tolerancję na odmienne rozstawy kół, o ile wszystkie urządzenia mieszczą się w dopuszczalnej szerokości i masie.
Dwie szyny mogą natomiast dobrze współpracować z konkretnym wózkiem, którego geometria została wcześniej sprawdzona. Regulowana odległość pomiędzy torami pozwala dostosować ustawienie do rozstawu urządzenia w granicach przewidzianych przez producenta.
Jeżeli rampa ma służyć w placówce, domu lub samochodzie kilku osobom korzystającym z różnych urządzeń, zgodność trzeba sprawdzić oddzielnie dla każdego wózka. Fakt, że pierwszy model przejeżdża prawidłowo, nie potwierdza kompatybilności z kolejnym.
Różnice mogą dotyczyć nawet dwóch ręcznych wózków o podobnej szerokości siedziska. Jeden może mieć przednie kółka ustawione szerzej, drugi węziej. Inny może korzystać z małych kół transportowych lub dodatkowego napędu.
Wózek dziecięcy także wymaga osobnego pomiaru. Mniejsza całkowita szerokość nie gwarantuje zgodności z parą szyn przeznaczonych dla większych urządzeń. Wąski rozstaw może wymagać innego ustawienia torów, a małe kółka mogą inaczej reagować na łączenia powierzchni.
Przy wózku aktywnym warto sprawdzić kąt ustawienia tylnych kół. Koła pochylone względem pionu mają inną szerokość przy podłożu niż w górnej części. Do dopasowania rampy znaczenie ma rzeczywisty tor kontaktu opon z powierzchnią.
Nie należy mierzyć wyłącznie odległości pomiędzy obręczami napędowymi na wysokości siedziska.
W przypadku wózka elektrycznego trzeba ustalić, które koła rzeczywiście przenoszą ciężar na kolejnych etapach przejazdu. Konstrukcja z centralnymi kołami napędowymi może zachowywać się na zmianie nachylenia inaczej niż model z napędem tylnym.
Równie istotny jest promień skrętu i możliwość ustawienia urządzenia na wprost przed rampą. Dwie szyny wymagają precyzyjnego najazdu. Jeżeli przed przeszkodą znajduje się wąski korytarz albo ostry zakręt, prawidłowe ustawienie wózka może być trudniejsze.
Pełna rampa również wymaga właściwego najazdu, ale szersza powierzchnia może pozostawiać więcej miejsca na niewielką korektę toru.
Przy ocenie przyczepności warto zwrócić uwagę na materiał nawierzchni. Koła powinny zachowywać kontakt z powierzchnią także wtedy, gdy warunki są mniej korzystne. Piasek, woda, błoto, śnieg czy liście mogą pogorszyć przyczepność.
Stan opon wózka także ma znaczenie. Zużyte lub niewłaściwie napompowane ogumienie może zmieniać zachowanie sprzętu na pochyłości. W przypadku opon pneumatycznych należy utrzymywać parametry zgodne z wymaganiami danego wózka.
Przed pierwszym użyciem warto przeanalizować również sposób zjazdu. Konstrukcja, po której wózek daje się wprowadzić pod górę, musi umożliwiać kontrolowane przemieszczanie w przeciwnym kierunku.
Na dwóch szynach podczas zjazdu koła nadal muszą pozostawać w obrębie swoich torów. Opiekun powinien mieć przestrzeń pozwalającą prowadzić wózek zgodnie z instrukcją urządzenia i rampy.
Jeżeli użytkownik samodzielnie napędza wózek ręczny, należy ocenić jego możliwość utrzymania kierunku, napędzania oraz kontrolowania prędkości. Szerokość szyn nie powinna być analizowana w oderwaniu od rzeczywistych możliwości użytkownika.
W przypadku sprzętu elektrycznego trzeba stosować się do instrukcji producenta dotyczącej jazdy po pochyłościach. Nie powinno się pokonywać problemów z przyczepnością lub zbyt dużym nachyleniem poprzez rozpędzanie urządzenia.
Jeśli wózek nie pasuje do szyn z powodu różnicy pomiędzy torem przednich i tylnych kół, właściwszym rozwiązaniem może okazać się pełna powierzchnia albo inny model rampy. Nie należy próbować utrzymywać jednego koła częściowo na krawędzi toru.
Podobnie należy postąpić, jeśli opona jest zbyt szeroka w stosunku do powierzchni użytkowej szyny. Koło powinno współpracować z rampą w sposób przewidziany przez jej producenta, a nie jedynie fizycznie mieścić się pomiędzy elementami konstrukcji.
Przed zakupem można więc przeprowadzić prostą analizę wymiarową. Najpierw mierzy się wózek w konfiguracji używanej na co dzień. Sprawdza się tor tylnych kół, tor przednich kół oraz szerokość opon. Przy urządzeniu wielokołowym analizuje się wszystkie koła uczestniczące w przejeździe. Następnie wartości porównuje się z szerokością użytkową pełnej rampy albo pojedynczej szyny.
Kolejny etap to sprawdzenie wysokości przeszkody, wymaganej długości rampy, nośności i dostępnego miejsca na jej rozłożenie. Dopiero po przejściu przez te parametry można oceniać wygodę transportu, masę czy sposób składania.
W przypadku pełnej rampy najważniejsze pytanie dotyczące kół brzmi zwykle: czy cały tor jazdy mieści się z wystarczającą przestrzenią na powierzchni użytkowej? Przy dwóch szynach pytanie jest bardziej szczegółowe: czy wszystkie koła lewej strony mogą poruszać się po lewej szynie, a wszystkie koła prawej strony po prawej, przy ustawieniu zgodnym z instrukcją?
Ta różnica dobrze pokazuje, dlaczego rozstaw kół powinien być jednym z pierwszych parametrów sprawdzanych przy zakupie szyn najazdowych.
Nie warto również wybierać konstrukcji tylko dlatego, że po złożeniu zajmuje mniej miejsca. Kompaktowy zestaw będzie praktyczny wyłącznie wtedy, gdy po rozłożeniu prawidłowo współpracuje z urządzeniem.
Jeśli rampa ma być używana przez osobę z opiekunem, należy sprawdzić także wygodę ustawiania obu szyn. Opiekun będzie musiał przenieść elementy, rozsunąć je w modelu teleskopowym, ustawić w prawidłowej odległości, skontrolować podparcie i dopiero wtedy przygotować wózek do przejazdu.
Przy częstym użytkowaniu różnica pomiędzy jedną platformą a dwoma elementami może mieć praktyczne znaczenie. Z kolei możliwość osobnego przeniesienia każdej szyny może zmniejszyć jednorazowy ciężar podnoszony przez opiekuna.
Wybór warto więc opierać na zgodności całego układu: rampy, kół, użytkownika, przeszkody i miejsca użytkowania. Pełna powierzchnia może zapewniać większą swobodę prowadzenia kół o różnym rozstawie, natomiast dwie szyny pozwalają stworzyć dwa precyzyjnie ustawione tory i mogą być wygodne podczas transportu. Żadna z tych cech nie przesądza samodzielnie o wyborze.
Najbardziej miarodajne porównanie daje sprawdzenie konkretnego modelu wózka i konkretnej rampy. Trzeba znać szerokość użytkową, rozstaw kół przednich i tylnych, szerokość opon, układ wszystkich kół, nośność, długość rampy oraz dopuszczalny sposób jej ustawienia. Dzięki temu można ocenić nie tylko, czy wózek zmieści się na konstrukcji, lecz przede wszystkim, czy jego koła będą poruszały się po powierzchni przeznaczonej do przejazdu na całej długości najazdu.
