Regularna higiena, dokładne osuszanie i stosowanie preparatów nawilżających pomagają chronić skórę dłoni obu osób uczestniczących w opiece. Opiekun często myje oraz dezynfekuje ręce, dlatego jego naskórek łatwo ulega przesuszeniu. Podopieczny może natomiast mieć trudności z samodzielnym oczyszczaniem dłoni, obcinaniem paznokci, prostowaniem palców i zauważaniem pierwszych podrażnień.
Pielęgnacja dłoni opiekuna i podopiecznego łączy higienę rąk, ochronę skóry, kontrolę paznokci oraz obserwację zmian. Jej celem pozostaje ograniczanie przenoszenia drobnoustrojów, utrzymanie komfortu oraz zapobieganie maceracji, pęknięciom i otarciom. Zakres czynności zależy od sprawności osoby chorej, stanu skóry i rodzaju wykonywanej opieki.
Dłonie opiekuna mają bezpośredni kontakt z podopiecznym, sprzętem, pościelą, lekami i wydzielinami. Wymagają więc prawidłowej higieny w odpowiednich momentach. Rękawice pomagają ograniczyć kontakt z materiałem biologicznym i zabrudzeniami, lecz nie zastępują mycia ani dezynfekcji.
Dłonie podopiecznego trzeba traktować równie uważnie. Osoba starsza, leżąca, po udarze lub z chorobą neurologiczną może nie otwierać całkowicie ręki. W zaciśniętej dłoni gromadzą się pot i zanieczyszczenia, a paznokcie mogą uciskać skórę. Codzienna kontrola pozwala wcześnie zauważyć zaczerwienienie, nieprzyjemny zapach, ból lub uszkodzenie naskórka.
Jak dbać o dłonie opiekuna podczas codziennej opieki?
Opiekun powinien wykonywać higienę rąk przed bezpośrednim kontaktem z podopiecznym, przed czynnością wymagającą czystości, po ryzyku kontaktu z płynami ustrojowymi, po zakończeniu pielęgnacji oraz po dotykaniu zabrudzonego otoczenia chorego. Dokładny sposób postępowania zależy od wykonywanej czynności i procedur placówki.
Gdy ręce są widocznie zabrudzone, należy umyć je wodą i środkiem myjącym. Trzeba zwilżyć skórę, rozprowadzić preparat po wszystkich powierzchniach dłoni, a następnie dokładnie spłukać. Szczególnej uwagi wymagają kciuki, opuszki, przestrzenie między palcami, okolice paznokci i nadgarstki.
Po myciu dłonie należy starannie osuszyć. Wilgoć pozostająca między palcami sprzyja maceracji i podrażnieniu. Wspólny, długo używany ręcznik może przenosić zanieczyszczenia, dlatego w opiece warto korzystać z czystego ręcznika przeznaczonego dla jednej osoby albo materiału jednorazowego.
Preparat do dezynfekcji należy rozprowadzić na całych dłoniach i wcierać do wyschnięcia. Nie powinno się wycierać go przed zakończeniem działania ani nakładać na mokre ręce. Opiekun musi zwrócić uwagę na miejsca często pomijane, zwłaszcza kciuki, opuszki i przestrzenie między palcami.
Rękawice jednorazowe nie zastępują higieny rąk. Przed ich założeniem trzeba oczyścić dłonie, jeśli wymaga tego dana czynność. Po zdjęciu rękawic należy ponownie wykonać higienę, ponieważ materiał może mieć mikrouszkodzenia, a podczas zdejmowania łatwo dotknąć zabrudzonej powierzchni.
Rękawic nie należy myć, dezynfekować ani zakładać ponownie. Trzeba zmieniać je pomiędzy różnymi czynnościami i obszarami ciała, szczególnie przy przechodzeniu od miejsca zabrudzonego do czystego. Dotykanie telefonu, klamki czy czystych przedmiotów rękawicami używanymi podczas toalety może przenosić zanieczyszczenia.
Paznokcie opiekuna powinny pozostać krótkie, czyste i pozbawione ostrych krawędzi. Długie paznokcie utrudniają dokładne oczyszczanie, mogą uszkodzić cienką skórę podopiecznego i zwiększają ryzyko rozerwania rękawic. Biżuterię warto ograniczyć zgodnie z zasadami obowiązującymi podczas opieki.
Częste mycie oraz dezynfekcja mogą powodować suchość, szorstkość i pękanie skóry dłoni. Opiekun powinien stosować krem pielęgnacyjny kilka razy dziennie, najlepiej po zakończeniu higieny i całkowitym wyschnięciu preparatu odkażającego. Kosmetyk nie może zakłócać kolejnej dezynfekcji ani procedur zawodowych.
W ciągu dnia sprawdza się lekki krem, który szybko się wchłania. Formuła może zawierać mocznik w niewielkim stężeniu, glicerynę, pantenol, alantoinę i składniki lipidowe. Wieczorem można użyć bogatszego preparatu, który pozostanie na skórze przez dłuższy czas.
Osoba pracująca w placówce powinna upewnić się, że kosmetyk współpracuje z używanymi rękawicami oraz środkami dezynfekującymi. Bardzo tłusta formuła może wpływać na niektóre materiały, zwiększać ślizganie dłoni i utrudniać pewny chwyt. Najlepiej korzystać z produktów zaakceptowanych w danym miejscu pracy.
Podczas sprzątania trzeba używać rękawic dostosowanych do detergentów. Krem nawilżający nie tworzy ochrony przed silnymi preparatami chemicznymi. Po zdjęciu rękawic dłonie należy umyć lub zdezynfekować zgodnie z potrzebą, dokładnie osuszyć, a następnie zastosować kosmetyk pielęgnacyjny.
Pieczenie, pęcherzyki, rozległe zaczerwienienie i nawracające pęknięcia mogą wskazywać na wyprysk kontaktowy. W takiej sytuacji samo częstsze nakładanie kremu nie zawsze wystarcza. Warto ocenić stosowane mydła, środki odkażające, rękawice i detergenty oraz skonsultować zmiany ze specjalistą.
Jak pielęgnować dłonie osoby niesamodzielnej?
Zakres pomocy powinien odpowiadać możliwościom podopiecznego. Osobę częściowo sprawną warto zachęcać do samodzielnego mycia, trzymania ręcznika i nakładania kremu. Opiekun może podać potrzebne przedmioty, ustabilizować miskę albo pomóc w oczyszczeniu trudniej dostępnych miejsc.
Przed rozpoczęciem należy wyjaśnić przebieg czynności i uzyskać zgodę podopiecznego. Woda powinna być przyjemnie ciepła, ale nie gorąca. Osoby z zaburzeniami czucia mogą zbyt późno zgłosić niewłaściwą temperaturę, dlatego opiekun musi sprawdzić ją własną dłonią.
Do codziennego mycia warto wybrać łagodny preparat myjący, który nie powoduje intensywnego przesuszenia. Nie trzeba szorować skóry. Delikatne ruchy pomagają usunąć zabrudzenia bez uszkadzania cienkiego naskórka. Przy zaschniętych zanieczyszczeniach lepiej najpierw je zmiękczyć niż usuwać siłą.
Należy dokładnie umyć wewnętrzną i zewnętrzną stronę dłoni, każdy palec, przestrzenie między palcami oraz okolice paznokci. U osoby leżącej łatwo pominąć wnętrze ręki, szczególnie gdy palce pozostają lekko zgięte. Po myciu trzeba spłukać kosmetyk i starannie osuszyć wszystkie zagłębienia.
Wilgoć pozostawiona pomiędzy palcami albo w zaciśniętej dłoni może powodować macerację, nieprzyjemny zapach i podatność na uszkodzenia. Ręcznik należy przykładać delikatnie, bez gwałtownego pocierania. Osuszanie ma równie duże znaczenie jak samo oczyszczanie.
Po osuszeniu warto nałożyć niewielką ilość kremu. Przy suchej skórze sprawdzi się preparat z mocznikiem w niskim stężeniu, gliceryną, pantenolem lub składnikami lipidowymi. Krem należy wmasować delikatnie i poczekać na wchłonięcie.
Nie trzeba pokrywać grubą warstwą wilgotnych przestrzeni między palcami. Nadmiar kosmetyku może zwiększać lepkość oraz zatrzymywać wilgoć. Produkt lepiej rozprowadzić na grzbietach, dłoniach, palcach i skórze wokół paznokci, omijając otwarte rany.
Szczególnej troski wymagają dłonie stale zaciśnięte. Przykurcz może występować po udarze, w chorobach neurologicznych i zaawansowanej demencji. Wnętrze ręki staje się wtedy trudno dostępne, a paznokcie mogą uciskać skórę. Mogą także pojawić się pot, zapach, zaczerwienienie i bolesność.
Nie należy na siłę prostować palców. Gwałtowny ruch może powodować ból, uraz stawu lub pęknięcie delikatnej skóry. Rękę trzeba otwierać tylko w zakresie tolerowanym przez podopiecznego i zgodnym z zaleceniami fizjoterapeuty albo terapeuty zajęciowego.
Jeżeli paznokcie zaczynają wbijać się w dłoń, pojawia się rana albo opiekun nie może bezpiecznie oczyścić wnętrza ręki, potrzebna jest ocena specjalisty. Wczesne rozpoznanie przykurczu ułatwia zaplanowanie pielęgnacji oraz dobór akcesoriów zmniejszających ucisk.
Separatory palców, ochraniacze dłoni i wałeczki nie powinny trafiać do ręki przypadkowo. Źle dobrany przedmiot może zwiększyć nacisk, zatrzymywać wilgoć i pogorszyć stan skóry. Takie rozwiązania warto stosować po ocenie osoby prowadzącej rehabilitację lub terapię zajęciową.
Jeśli podopieczny korzysta z ochraniacza dłoni, trzeba go regularnie zdejmować, prać i dokładnie suszyć zgodnie z instrukcją. Podczas każdej zmiany należy obejrzeć skórę, sprawdzić zapach oraz poszukać śladów otarcia. Wilgotnego ochraniacza nie należy zakładać ponownie.
Jak dbać o paznokcie i wybierać preparaty pielęgnacyjne?
Paznokcie osoby niesamodzielnej wymagają regularnej kontroli. Zbyt długie mogą zadrapać skórę, zahaczać o ubranie i uciskać wnętrze zaciśniętej dłoni. Ostre krawędzie warto delikatnie spiłować. Częstotliwość skracania zależy od tempa wzrostu i kondycji płytki.
Przed obcinaniem paznokcie można zmiękczyć podczas mycia dłoni. Narzędzie powinno być czyste, sprawne i używane wyłącznie przez jedną osobę albo prawidłowo oczyszczane pomiędzy użytkownikami. Tępe nożyczki mogą miażdżyć płytkę i powodować nierówne brzegi.
Nie należy wycinać skórek głęboko ani oczyszczać przestrzeni pod paznokciem ostrym przedmiotem. Takie działanie może spowodować ranę i zakażenie. Przy kruchych paznokciach bezpieczniejsze bywa stopniowe skracanie pilnikiem.
Pogrubienie, zmiana koloru, odwarstwienie płytki, ból lub wydzielina wymagają uwagi. Grzybica i zakażenia bakteryjne nie ustąpią po zastosowaniu zwykłego kremu. Narastające zaczerwienienie wokół paznokcia, ropa i pulsujący ból przemawiają za konsultacją medyczną.
Przy wyborze kosmetyku trzeba uwzględnić stan skóry. Lekki krem nawilżający odpowiada codziennej suchości. Bogatsza maść może lepiej działać na bardzo przesuszony naskórek, szczególnie wieczorem. Krem z wyższym stężeniem mocznika służy głównie do zrogowaceń i może szczypać w pęknięciach.
Preparat ochronny nie zastępuje rękawic ani zasad higieny. Krem barierowy może pomóc ograniczać wpływ określonych czynników, lecz nie zapewnia ochrony przed materiałem biologicznym lub detergentem. Właściwy produkt należy dobierać do miejsca i celu stosowania.
Podopieczny z cukrzycą, zaburzeniami krążenia lub obniżoną odpornością potrzebuje uważnej obserwacji nawet drobnych ran. Naskórek może goić się wolniej, a zakażenie szybciej się rozwijać. Nie należy samodzielnie przekłuwać pęcherzy ani wycinać zmian przy paznokciu.
Dłonie warto oglądać podczas każdej toalety. Niepokój powinny wzbudzić obrzęk, sinienie, wyraźne ocieplenie, bolesność, utrzymujący się rumień i sączenie. Zmiana temperatury lub koloru tylko jednej dłoni może wymagać pilnej oceny, szczególnie gdy pojawia się nagle.
Opiekun powinien obserwować także własną skórę. Otwarte pęknięcia i sączące zmiany utrudniają bezpieczne wykonywanie pielęgnacji. Trzeba zabezpieczyć uszkodzenie zgodnie z zasadami pracy i ustalić jego przyczynę. Uporczywe objawy mogą wymagać konsultacji dermatologicznej.
Prawidłowa pielęgnacja dłoni opiekuna i podopiecznego opiera się na higienie we właściwych momentach, dokładnym osuszaniu, regularnym nawilżaniu oraz obserwacji skóry i paznokci. Opiekun musi pamiętać, że rękawice nie zastępują czyszczenia rąk, a podopieczny powinien zachować tyle samodzielności, ile pozwala jego stan. Delikatna technika, czyste narzędzia i kosmetyk dopasowany do stopnia suchości pomagają ograniczać podrażnienia, otarcia oraz ryzyko zakażenia.
