W dwuczęściowym sprzęcie stomijnym sposób połączenia płytki z workiem wpływa nie tylko na bezpieczeństwo zestawu, lecz także na wygodę jego codziennej obsługi. Akordeonowa konstrukcja stosowana w wybranych płytkach Natura została opracowana tak, aby podczas dopinania worka można było unieść pierścień łączący ponad powierzchnię brzucha. Powstaje wtedy przestrzeń na palce, a użytkownik nie musi dociskać mechanizmu bezpośrednio do powłok brzusznych z taką siłą, jakiej może wymagać połączenie umieszczone blisko ciała. Po zamocowaniu worka pierścień składa się i wraca do niskiego położenia.
Takie rozwiązanie może mieć szczególne znaczenie w okresie pooperacyjnym, kiedy brzuch pozostaje tkliwy i wrażliwy na nacisk. Producent wskazuje również na wygodę użytkowników mających problemy ze sprawnością manualną. Nie oznacza to jednak, że płytka akordeonowa jest sprzętem przeznaczonym wyłącznie dla tych dwóch grup. Może korzystać z niej osoba, która stosuje kompatybilny dwuczęściowy system Natura i preferuje taki sposób dopinania worka.
Określenie „akordeonowa” opisuje przede wszystkim budowę mechanizmu łączącego płytkę z workiem. Nie informuje natomiast samodzielnie o profilu płytki, materiale przylepca ani sposobie przygotowania otworu wokół stomii. W rodzinie Natura można spotkać między innymi płytkę Stomahesive plastyczną akordeonową oraz płytkę Durahesive akordeonową Convex. Pierwsza wykorzystuje technologię umożliwiającą modelowanie otworu palcami, natomiast druga łączy akordeonowy pierścień z wypukłym profilem convex i materiałem Durahesive. Przy zakupie trzeba więc analizować cały zestaw właściwości produktu, a nie tylko obecność ruchomego pierścienia.
Jak działa akordeonowa konstrukcja płytki stomijnej Natura?
Podstawą działania płytki akordeonowej jest ruchomy kołnierz z pierścieniem służącym do połączenia dwóch części systemu stomijnego. W klasycznym sprzęcie dwuczęściowym użytkownik zakłada płytkę na skórę, a następnie mocuje do niej osobny worek. W zależności od konstrukcji połączenia może to wymagać wykonywania czynności bardzo blisko powierzchni brzucha. W systemie akordeonowym pierścień można odsunąć od ciała, dzięki czemu podczas dopinania worka palce znajdują się pomiędzy pierścieniem a brzuchem.
W praktyce zmienia to kierunek i sposób przykładania siły podczas łączenia elementów. Użytkownik może podtrzymać pierścień palcami i dopiąć do niego worek bez intensywnego naciskania na tkanki brzucha. Właśnie z tego powodu konstrukcja znajduje zastosowanie między innymi u osób po operacji wyłonienia stomii, kiedy okolica zabiegu może pozostawać szczególnie wrażliwa.
Po prawidłowym zamocowaniu worka ruchomy kołnierz składa się w stronę ciała. Sprzęt nie pozostaje więc przez cały czas odsunięty od brzucha. Akordeon po złożeniu tworzy niskoprofilowe połączenie, a elastyczna konstrukcja może współpracować z konturami ciała. Dzięki temu rozwiązanie łączy większą przestrzeń roboczą podczas zakładania worka z dyskretniejszym położeniem podczas jego późniejszego noszenia.
Warto przy tym precyzyjnie rozróżnić funkcje poszczególnych elementów. Akordeon nie odpowiada za przyklejenie płytki do skóry. Za kontakt ze skórą i jej ochronę odpowiada przylepiec oraz pozostała konstrukcja płytki. Akordeon nie reguluje również samoczynnie wielkości otworu wokół stomii. Jego zadanie wiąże się z mechanicznym połączeniem płytki i worka.
Dlatego sama obecność akordeonu nie przesądza o tym, czy płytka będzie właściwa dla konkretnej stomii.
Równie ważne pozostają kształt i wysokość stomii, powierzchnia brzucha, konsystencja wydalanej treści, kondycja skóry, zakres otworu oraz profil płytki. Osoba mająca stomię dobrze wystającą ponad stosunkowo równą powierzchnię brzucha może potrzebować innego profilu niż użytkownik ze stomią wciągniętą w fałd skórny. W obu przypadkach możliwość odsunięcia pierścienia podczas dopinania worka może być wygodna, lecz akordeon nie zastępuje właściwego dopasowania części przylegającej do ciała.
W polskiej ofercie Natura przykładem takiej konstrukcji jest Stomahesive płytka plastyczna akordeonowa. Produkt przeznaczono do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii i urostomii w ramach systemu dwuczęściowego. Jej centralną część można modelować palcami bez używania nożyczek. W tym przypadku użytkownik korzysta więc jednocześnie z dwóch różnych rozwiązań konstrukcyjnych: Technologii Plastycznej oraz akordeonowego pierścienia.
Technologia Plastyczna odpowiada za dopasowanie centralnego otworu do stomii, natomiast akordeon ułatwia późniejsze połączenie płytki z workiem. Nie należy tych funkcji utożsamiać.
W wariancie plastycznym materiał znajdujący się wokół otworu można uformować palcami w zakresie przewidzianym dla konkretnego rozmiaru produktu. Eliminuje to konieczność wycinania otworu nożyczkami. Po przyklejeniu płytki do skóry można unieść akordeonowy kołnierz i zamocować worek, a następnie złożyć mechanizm w stronę ciała.
Inną konstrukcję reprezentuje Natura Durahesive płytka akordeonowa Convex. W tym przypadku producent łączy akordeon z wypukłym profilem płytki oraz właściwościami materiału Durahesive. Produkt występuje jako wariant do wycinania, dlatego użytkownik przygotowuje otwór zgodnie z wymiarami stomii.
Profil convex ma inne zadanie niż akordeon. Wypukłość delikatnie oddziałuje na okolicę stomii, pomagając przy stomiach płaskich, wciągniętych albo znajdujących się w fałdzie brzusznym. Celem jest między innymi ułatwienie skierowania stomii ponad powierzchnię skóry i uzyskanie szczelniejszego kontaktu w jej bezpośrednim sąsiedztwie.
Materiał Durahesive również pełni odrębną funkcję. Absorbuje wilgoć i pęcznieje w pobliżu stomii, tworząc charakterystyczny kołnierz otulający jej podstawę. Ta właściwość może mieć znaczenie zwłaszcza w przypadku płynnej treści, która łatwiej przedostaje się w niewielkie przestrzenie pomiędzy stomią a płytką.
Jedna płytka może więc jednocześnie mieć profil convex, wykorzystywać Durahesive, wymagać docinania i posiadać akordeon. Każda z tych cech odpowiada za inny aspekt użytkowania sprzętu.
Takie rozróżnienie jest ważne podczas zakupów, ponieważ nazwy produktów stomijnych zawierają wiele informacji. „Akordeonowa” nie jest synonimem „plastyczna”, „convex” ani „Durahesive”. Podobnie płytka plastyczna nie musi automatycznie mieć akordeonowego mechanizmu.
Dla kogo akordeonowa płytka Natura może ułatwiać codzienną zmianę sprzętu?
Jedną z najbardziej charakterystycznych sytuacji, w których konstrukcja akordeonowa może przynosić praktyczną korzyść, jest wczesny okres pooperacyjny. Bezpośrednio po zabiegu okolica brzucha może być bolesna, obrzęknięta lub wrażliwa. Pacjent dopiero uczy się obsługi sprzętu, a każda dodatkowa czynność wykonywana w pobliżu rany może powodować stres i dyskomfort.
Możliwość uniesienia pierścienia pozwala wykonać etap łączenia worka z płytką w pewnej odległości od powierzchni ciała. Producent zaprojektował ten mechanizm między innymi po to, aby zmniejszyć nacisk towarzyszący zapinaniu sprzętu na tkliwym brzuchu.
Nie oznacza to całkowitego wyeliminowania kontaktu płytki z ciałem. Przylepiec musi pozostawać na skórze, ponieważ odpowiada za utrzymanie sprzętu i szczelność. W przypadku wersji convex wypukłość również celowo oddziałuje na okolicę stomii. Ograniczenie nacisku dotyczy przede wszystkim czynności mechanicznego dopinania worka, a nie wszystkich sił działających pomiędzy płytką a ciałem.
Akordeon może być wygodny także długo po zakończeniu rekonwalescencji. Osoba korzystająca z systemu dwuczęściowego może po prostu preferować możliwość odsunięcia pierścienia podczas wymiany worka. Nie istnieje zasada nakazująca przejście na inną płytkę po wygojeniu brzucha, jeśli aktualny sprzęt dobrze funkcjonuje.
Drugą grupę stanowią użytkownicy mający ograniczoną sprawność manualną. Konstrukcja zapewnia więcej przestrzeni na palce podczas łączenia dwóch elementów. Może to ułatwiać chwytanie pierścienia i kontrolowanie momentu mocowania worka.
Korzyść nie będzie jednak identyczna dla każdej osoby. Problemy manualne mogą wynikać z ograniczenia ruchomości stawów, drżenia dłoni, zmniejszonej siły chwytu, zaburzeń czucia albo trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów. Osoba, która dobrze radzi sobie z uniesieniem i podtrzymaniem pierścienia, może uznać akordeon za wygodny. Ktoś inny może preferować system jednoczęściowy, w którym nie trzeba osobno dopinać worka do płytki.
Znaczenie może mieć także wzrok. Większa przestrzeń pomiędzy pierścieniem a brzuchem może ułatwiać kontrolę wykonywanej czynności, jednak akordeon nie rozwiązuje wszystkich trudności związanych ze słabszym widzeniem. Nadal trzeba prawidłowo przygotować skórę, umieścić płytkę wokół stomii, sprawdzić worek i obserwować okolicę okołostomijną.
Dlatego przy ograniczonej sprawności dłoni lub wzroku szczególnie wartościowa może być praktyczna nauka obsługi konkretnego wariantu sprzętu z pielęgniarką stomijną.
Konstrukcja akordeonowa nie powinna być również utożsamiana z określonym rodzajem stomii. Płytka Natura Stomahesive plastyczna akordeonowa jest przeznaczona do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii oraz urostomii. Podobnie Natura Durahesive akordeonowa Convex występuje jako rozwiązanie dla tych rodzajów stomii.
O wyborze worka decydują natomiast inne potrzeby.
Przy kolostomii z uformowaną i przewidywalną treścią można korzystać z kompatybilnego worka zamkniętego. Przy częstej, półpłynnej lub płynnej treści praktyczny może być worek otwarty, który użytkownik opróżnia bez zdejmowania go po każdym napełnieniu. Urostomia wymaga worka przystosowanego do gromadzenia i odprowadzania moczu.
Akordeon nie zmienia sposobu działania samego worka. Ułatwia jego połączenie z płytką.
W systemie Natura znaczenie ma również mechaniczne potwierdzenie prawidłowego mocowania. Podczas łączenia kompatybilnych elementów charakterystyczne kliknięcie pomaga użytkownikowi rozpoznać, że worek został zamocowany. Nie należy jednak opierać całej kontroli wyłącznie na dźwięku. Po dopięciu warto upewnić się, że połączenie jest prawidłowe na całym obwodzie.
W przypadku akordeonu wykonuje się następnie dodatkową czynność – składa ruchomy kołnierz do jego niskiego położenia przy ciele.
To odróżnia proces zakładania od klasycznego nieruchomego pierścienia.
Konstrukcja może być przydatna również wtedy, gdy użytkownik często wymienia worek, pozostawiając płytkę na skórze. Jest to jedna z cech systemu dwuczęściowego: worek i płytka są oddzielnymi elementami, dlatego wymiana jednego nie zawsze wymaga natychmiastowego usuwania drugiego. Warunkiem pozostaje prawidłowy stan płytki, skóry i całego systemu.
Akordeon ułatwia dostęp do pierścienia właśnie podczas takich czynności.
Nie powinien natomiast służyć jako sposób na rozwiązanie problemów z przeciekaniem pod przylepcem. Jeżeli treść dostaje się pomiędzy płytkę a skórę, trzeba szukać przyczyny w dopasowaniu otworu, profilu płytki, ukształtowaniu brzucha, stanie skóry albo innych elementach zaopatrzenia.
W takiej sytuacji wygodniejsze dopięcie worka nie usuwa źródła nieszczelności.
Jak wybrać akordeonową płytkę stomijną Natura i sprawdzić jej dopasowanie?
Przed wyborem warto najpierw ustalić, czy użytkownik rzeczywiście chce korzystać z systemu dwuczęściowego. Akordeonowy pierścień ma zastosowanie właśnie dlatego, że worek stanowi oddzielny element mocowany do płytki. W systemie jednoczęściowym worek i część przylepna tworzą jeden produkt, dlatego osobny mechanizm łączenia nie jest potrzebny.
System dwuczęściowy może być wygodny dla osoby, która chce wymieniać worek bez każdorazowego odklejania płytki od skóry. Wybór zależy jednak od indywidualnych preferencji, stanu skóry, sprawności użytkownika oraz sposobu funkcjonowania stomii.
Jeśli decyzja dotyczy systemu Natura z akordeonem, kolejnym parametrem powinien być profil płytki.
Stomia dobrze wystająca ponad skórę i znajdująca się na stosunkowo regularnej powierzchni może współpracować z płaskim wariantem. Przy stomii wklęsłej, wciągniętej albo położonej w fałdzie warto ocenić potrzebę zastosowania convex. Producent opisuje Natura Durahesive płytkę akordeonową Convex jako rozwiązanie właśnie do takich warunków.
Nie należy jednak wybierać convex tylko dlatego, że wydaje się bardziej zaawansowaną wersją sprzętu.
Wypukłość ma określone zadanie i powinna odpowiadać anatomii. Jeżeli stomia dobrze wystaje, a brzuch jest regularny, dodatkowy nacisk wypukłej powierzchni może nie być potrzebny.
Przy nawracających przeciekach warto obejrzeć brzuch nie tylko podczas stania. Pozycja siedząca i pochylenie tułowia mogą ujawnić fałdy oraz zagłębienia niewidoczne w pozycji wyprostowanej. Jeżeli właśnie w takim miejscu płytka traci kontakt ze skórą, trzeba uwzględnić to podczas doboru.
Następne pytanie dotyczy sposobu przygotowania otworu.
Natura Stomahesive plastyczna akordeonowa umożliwia modelowanie centralnej części palcami bez użycia nożyczek. W aktualnej polskiej ofercie występują warianty oznaczone między innymi 57/13–22 mm, 57/22–33 mm oraz 70/33–45 mm.
Oznaczenia te trzeba prawidłowo interpretować.
Wartość 57 lub 70 mm dotyczy rozmiaru systemu łączenia płytki z workiem, natomiast zakres 13–22, 22–33 czy 33–45 mm wskazuje zakres wielkości stomii dla danego wariantu plastycznego.
Nie należy więc kupować płytki oznaczonej 70 mm z założeniem, że jest przeznaczona do stomii o średnicy 70 mm.
Rozmiar połączenia worka z płytką i wielkość stomii to dwa różne parametry.
Podobna zasada obowiązuje w przypadku Natura Durahesive płytki akordeonowej Convex do wycinania. W polskiej ofercie występują między innymi warianty 45/13–22 mm, 57/13–35 mm oraz 70/13–48 mm. Pierwsza wartość ponownie opisuje rozmiar połączenia, natomiast druga informuje o zakresie przygotowywanego otworu.
Przy wersji do wycinania trzeba zmierzyć stomię i przygotować otwór zgodny z jej aktualnym kształtem oraz wielkością. Nie warto pozostawiać szerokiego pasa odsłoniętej skóry tylko po to, aby ułatwić sobie zakładanie sprzętu. Treść wydostająca się ze stomii może dostać się w taką przestrzeń i podrażniać skórę.
Otwór nie powinien również uciskać stomii.
W okresie pooperacyjnym pomiar wymaga szczególnej uwagi, ponieważ stomia może zmieniać rozmiar wraz z ustępowaniem obrzęku. Szablon przygotowany wcześniej nie musi pozostać właściwy po kilku tygodniach.
Przy płytce plastycznej także trzeba kontrolować wielkość stomii. Możliwość modelowania materiału nie oznacza nieograniczonego zakresu regulacji. Konkretny wariant produktu przeznaczono dla określonych wymiarów.
Kolejną cechą jest rodzaj materiału.
Stomahesive i Durahesive mają inne właściwości. Materiał Stomahesive tworzy hydrokoloidową powierzchnię współpracującą ze skórą. Durahesive zaprojektowano szczególnie z myślą o warunkach związanych z bardziej płynną treścią. Pod wpływem wilgoci materiał pęcznieje wokół stomii, tworząc kołnierz pomagający chronić skórę przed podciekaniem.
Nie oznacza to jednak, że każdy użytkownik ileostomii musi wybrać Durahesive, a każdy użytkownik kolostomii Stomahesive. Rodzaj stomii jest tylko jednym z elementów oceny. Znaczenie ma rzeczywista konsystencja treści, anatomia, stan skóry oraz dotychczasowe doświadczenia ze sprzętem.
Przed zakupem trzeba także sprawdzić worek.
Płytka akordeonowa Natura należy do systemu dwuczęściowego, dlatego rozmiar pierścienia płytki musi odpowiadać kompatybilnemu workowi. Sama nazwa producenta nie wystarcza do potwierdzenia zgodności każdego możliwego produktu.
Jeżeli użytkownik ma już zapas worków, powinien sprawdzić ich dokładne oznaczenie i rozmiar systemu przed zakupem nowej płytki. Jeśli dopiero kompletuje sprzęt, najlepiej dobierać oba elementy równocześnie.
Nie warto również zmieniać rozmiaru pierścienia w przekonaniu, że większy automatycznie zapewni większą szczelność.
Większe połączenie nie jest z definicji bezpieczniejsze ani szczelniejsze. Rozmiar wynika z konstrukcji zestawu i zakresu otworu przewidzianego dla konkretnej płytki.
Stan skóry dostarcza kolejnych informacji o jakości dopasowania. Skóra wokół stomii powinna możliwie przypominać zdrową skórę pozostałej części brzucha. Regularne pieczenie, zaczerwienienie, nadżerki, sączenie albo bolesność wymagają sprawdzenia przyczyny.
Jeżeli użytkownik czuje pieczenie pod płytką, warto pomyśleć o możliwości podciekania. Nie należy czekać wyłącznie do planowanego terminu wymiany, jeśli pojawiają się oznaki nieszczelności.
Po zdjęciu sprzętu można obejrzeć spodnią stronę przylepca. Powtarzające się podmywanie materiału w jednym miejscu może wskazywać obszar, w którym warto szukać problemu. Czasami przyczyną jest nieprawidłowy otwór, innym razem fałd, blizna, cofnięcie stomii albo niewłaściwy profil.
Akordeon poprawia wygodę dopinania worka, ale nie naprawia nieszczelności występującej pomiędzy płytką i skórą.
Trzeba też odróżnić przeciek pod płytką od problemu w miejscu połączenia dwóch elementów. Jeżeli treść pojawia się przy samym pierścieniu, warto sprawdzić zgodność worka i płytki oraz prawidłowość ich połączenia. Jeżeli natomiast przedostaje się bezpośrednio pod przylepiec przy stomii, należy ocenić otwór i powierzchnię okołostomijną.
Takie rozróżnienie pomaga uniknąć niepotrzebnej zmiany całego rodzaju sprzętu.
Pielęgniarka stomijna może pomóc również wtedy, gdy użytkownik zastanawia się, czy akordeon będzie dla niego wygodniejszy od klasycznego systemu Natura. Praktyczne dopięcie worka pokazuje więcej niż sam opis techniczny. Osoba może sprawdzić, czy potrafi unieść pierścień, wsunąć pod niego palce, prawidłowo połączyć elementy i złożyć mechanizm po zakończeniu czynności.
Jest to szczególnie przydatne przy ograniczonej sprawności dłoni, problemach ze wzrokiem albo w pierwszym okresie nauki samodzielnej pielęgnacji stomii.
Akordeonowa konstrukcja Natura wyróżnia się więc przede wszystkim ruchomym pierścieniem, który podczas dopinania worka można odsunąć od powierzchni brzucha, a po wykonaniu połączenia złożyć do niskiego położenia. Rozwiązanie może ograniczać dyskomfort wynikający z nacisku podczas zapinania sprzętu i zwiększać przestrzeń dla palców, lecz pozostaje tylko jednym z parametrów całej płytki.
Przy wyborze trzeba jednocześnie uwzględnić profil płaski lub convex, technologię plastyczną albo otwór do wycinania, właściwości Stomahesive lub Durahesive, aktualną wielkość stomii oraz rozmiar mechanicznego połączenia z workiem. Dopiero zestawienie tych cech pozwala ocenić, czy konkretny wariant akordeonowej płytki stomijnej Natura będzie wygodny w codziennej obsłudze, kompatybilny z używanym workiem i dopasowany do warunków panujących wokół stomii.
