Płytka stomijna tworzy powierzchnię pomiędzy skórą brzucha a workiem, dlatego sposób dopasowania otworu wokół stomii ma bezpośredni wpływ na szczelność sprzętu oraz ochronę skóry. Otwór powinien znajdować się możliwie blisko stomii, ale nie może jej uciskać ani powodować urazu. Do uzyskania takiego dopasowania służą między innymi płytki plastyczne oraz płytki do docinania. Różnica między nimi dotyczy przede wszystkim sposobu przygotowania otworu.
W płytce do docinania użytkownik mierzy stomię, zaznacza jej wielkość i kształt na przylepcu, a następnie wycina otwór. W wariancie plastycznym materiał znajdujący się wokół otworu można modelować palcami bez używania nożyczek, w zakresie przewidzianym dla konkretnego produktu. Miękka część przylepna dopasowuje się do kształtu stomii i może tworzyć wokół niej charakterystyczne otulenie.
Nie oznacza to, że płytka plastyczna zawsze przewyższa wariant do docinania. Oba rozwiązania mogą zapewniać dobre dopasowanie, jeśli użytkownik prawidłowo wybierze rozmiar produktu i przygotuje go zgodnie z konstrukcją. Znaczenie mają także kształt i wielkość stomii, zmienność jej wymiarów, sprawność dłoni, stan skóry okołostomijnej, profil brzucha oraz rodzaj używanego systemu stomijnego.
Warto też odróżnić sposób przygotowania otworu od profilu płytki. Określenia „plastyczna” i „do docinania” nie są synonimami określeń „płaska” i „convex”. Płytka może mieć określony sposób dopasowania otworu, a jednocześnie należeć do konkretnego profilu przeznaczonego do warunków anatomicznych wokół stomii.
Płytka stomijna plastyczna i do docinania – czym różni się przygotowanie otworu?
Najbardziej widoczna różnica pojawia się jeszcze przed przyklejeniem sprzętu do skóry.
Płytka do docinania wymaga wykonania otworu dopasowanego do aktualnego kształtu i wielkości stomii. Zazwyczaj ma fabryczny otwór początkowy oraz oznaczenia ułatwiające przygotowanie właściwego rozmiaru. Użytkownik mierzy stomię, przenosi jej wymiary na płytkę, a następnie wycina potrzebny kształt.
Taki sposób przygotowania daje możliwość uwzględnienia stomii, która nie jest idealnie okrągła.
Stomie mogą mieć kształt okrągły, owalny albo nieregularny. Czasami jeden wymiar jest wyraźnie większy od drugiego. Wtedy wycinanie otworu wyłącznie na podstawie jednej średnicy może pozostawić niepotrzebnie odsłonięty fragment skóry albo stworzyć zbyt ciasne miejsce w innym obszarze.
Dlatego przy stomii owalnej warto uwzględnić jej rzeczywisty kształt.
Szczególne znaczenie ma to po operacji.
W pierwszych tygodniach i miesiącach stomia może zmniejszać swoje wymiary wraz z ustępowaniem obrzęku pooperacyjnego. Płytka do docinania pozwala na bieżąco zmieniać wielkość przygotowywanego otworu, o ile aktualny wymiar mieści się w zakresie przewidzianym dla danego produktu.
Nie trzeba wtedy od razu przechodzić na fabrycznie przygotowany otwór o jednej stałej średnicy.
Płytka plastyczna wykorzystuje inną zasadę.
W jej centralnej części znajduje się materiał, który użytkownik modeluje palcami do wymaganego kształtu i wielkości. W przypadku technologii plastycznej ConvaTec miękki materiał można odwinąć i uformować wokół stomii bez wycinania go nożyczkami.
Po założeniu materiał ma delikatnie przylegać do stomii i tworzyć wokół niej uszczelnienie.
Taka konstrukcja ogranicza liczbę czynności potrzebnych do przygotowania płytki. Nie trzeba odrysowywać kształtu na materiale i prowadzić nożyczek po wyznaczonej linii przy każdej zmianie.
Nie oznacza to jednak całkowitej rezygnacji z oceny rozmiaru stomii.
Plastyczny otwór również ma określony zakres dopasowania. Użytkownik musi wybrać wariant płytki, którego zakres odpowiada wielkości jego stomii.
Nie można więc kupić dowolnej płytki plastycznej i rozciągnąć jej do każdego wymiaru.
To istotne podczas zakupu.
W obrębie konkretnej serii producent może oferować kilka wariantów przeznaczonych dla różnych zakresów wielkości stomii. Przed zamówieniem trzeba sprawdzić, czy aktualne wymiary mieszczą się w zakresie wybranego produktu.
Plastyczność nie oznacza nieograniczonej rozciągliwości.
W przypadku technologii plastycznej ConvaTec materiał ma dodatkową zdolność współpracy ze zmianami zachodzącymi w stomii. Stomia nie pozostaje bowiem nieruchomym otworem o identycznej średnicy przez całą dobę.
Podczas jej pracy mogą pojawiać się niewielkie zmiany kształtu i wielkości.
Plastyczny materiał może w pewnym zakresie poruszać się razem ze stomią, rozszerzając się i powracając w kierunku pierwotnego położenia. Dzięki temu ma pozostawać blisko jej powierzchni.
Właśnie tutaj pojawia się jedna z najważniejszych różnic względem klasycznego otworu wyciętego w płytce.
Wycięty otwór ma określony kształt nadany mu podczas przygotowania sprzętu. Plastyczna część przylepca może natomiast reagować na niewielkie zmiany konturu stomii.
Nie należy jednak interpretować tej właściwości jako gwarancji szczelności w każdych warunkach.
Na przeciekanie wpływa znacznie więcej czynników.
Znaczenie mają wysokość stomii, kierunek ujścia, fałdy skóry, blizny, miękkość brzucha, profil płytki, konsystencja treści, sposób zakładania sprzętu oraz stopień napełnienia worka.
Jeżeli przyczyną problemu jest głęboko cofnięta stomia, sama zmiana płytki do docinania na plastyczną może nie wystarczyć.
Potrzebna może być ocena profilu convex.
Podobnie duża wypukłość brzucha może wymagać rozwiązania przeznaczonego do takiego kształtu ciała.
Sposób przygotowania otworu i profil płytki trzeba więc rozpatrywać jako dwie oddzielne cechy.
Plastyczna nie znaczy automatycznie płaska, a do docinania nie znaczy automatycznie convex.
W konkretnych rodzinach produktów dostępne mogą być różne kombinacje tych właściwości.
Różnica dotyczy także narzędzi potrzebnych podczas zmiany sprzętu.
Do przygotowania klasycznej płytki do docinania potrzebne są nożyczki odpowiednie do pracy z przylepcem. Użytkownik musi mieć możliwość wykonania otworu o gładkim kształcie.
Przy technologii plastycznej centralną część formuje się palcami.
Może mieć to znaczenie dla osób, które mają trudności z precyzyjnym wycinaniem.
Nie należy jednak zakładać, że każda osoba z ograniczoną sprawnością dłoni łatwiej poradzi sobie z płytką plastyczną. Modelowanie materiału również wymaga wykonania określonych ruchów palcami.
Osoba z drżeniem rąk, ograniczeniem ruchomości palców, bólem stawów lub osłabieniem siły chwytu może inaczej oceniać oba rozwiązania.
Praktyczna próba przygotowania płytki daje więcej informacji niż sama analiza opisu produktu.
Warto przeprowadzić ją z pielęgniarką stomijną, zwłaszcza przy pierwszym wyborze sprzętu albo po zmianie dotychczas używanego systemu.
Jak dopasować otwór płytki stomijnej i chronić skórę wokół stomii?
Niezależnie od wyboru technologii cel pozostaje podobny: ograniczenie powierzchni skóry narażonej na kontakt z treścią wydostającą się ze stomii przy jednoczesnym unikaniu ucisku na samą stomię.
Skóra okołostomijna powinna pozostawać możliwie zdrowa.
Szczególnie duże znaczenie ma szczelność przy ileostomii, ponieważ płynna treść jelitowa może silnie podrażniać skórę. Problemy mogą wystąpić również przy kolostomii i urostomii.
Zbyt duży otwór pozostawia przestrzeń pomiędzy stomią a materiałem płytki.
W odsłoniętym miejscu treść może kontaktować się ze skórą.
Jeżeli sytuacja powtarza się przy każdej zmianie sprzętu, może rozwinąć się zaczerwienienie, pieczenie, nadżerka i bolesność.
Użytkownik czasem próbuje wtedy skracać czas noszenia worka albo dodawać coraz więcej akcesoriów uszczelniających.
Najpierw warto jednak sprawdzić podstawową rzecz – czy otwór rzeczywiście pasuje do aktualnego kształtu stomii.
Zbyt mały otwór również nie jest dobrym rozwiązaniem.
Nie należy próbować zwiększać szczelności przez zaciskanie twardej krawędzi płytki na stomii.
Stomia jest delikatna, wilgotna i dobrze ukrwiona. Niewielkie krwawienie po przypadkowym otarciu może się zdarzyć, ale regularny uraz mechaniczny nie powinien być elementem codziennej pielęgnacji.
W płytce do docinania szczególnego znaczenia nabiera więc dokładny pomiar.
Jeżeli stomia ma kształt owalny, trzeba uwzględnić oba wymiary.
Jeżeli jej kształt jest nieregularny, otwór powinien odzwierciedlać rzeczywisty kontur na tyle, na ile pozwala konstrukcja produktu.
Nie warto wycinać dużego koła tylko dlatego, że jest łatwiejsze do wykonania, jeżeli w rezultacie po bokach pozostaje szeroki pas odsłoniętej skóry.
Pomocny może być wzornik stosowany podczas pomiaru stomii.
W pierwszym okresie po zabiegu warto sprawdzać jej rozmiar częściej, ponieważ może się zmieniać.
Po ustabilizowaniu wymiarów pomiary zwykle nie wymagają takiej częstotliwości, jednak pojawienie się nowych przecieków jest dobrym powodem do ponownego sprawdzenia wielkości i kształtu stomii.
Nie trzeba zakładać, że raz przygotowany szablon będzie właściwy przez całe życie.
Zmiany mogą pojawić się także po dłuższym czasie.
Wahania masy ciała, rozwój przepukliny okołostomijnej, blizny i zmiana napięcia tkanek mogą wpływać na położenie stomii względem powierzchni brzucha.
Czasem zmienia się nie tyle sama średnica stomii, ile warunki panujące wokół niej.
Wtedy problemu nie rozwiąże samo dokładniejsze docinanie.
Potrzebna może być ponowna ocena całego systemu.
Płytka plastyczna upraszcza jeden z etapów, ponieważ użytkownik nie wycina centralnego otworu nożyczkami. Miękki materiał formuje do wymaganej wielkości i kształtu.
W technologii plastycznej materiał ma następnie delikatnie powracać w stronę stomii, otulając ją.
Taka właściwość może ograniczać ryzyko pozostawienia przypadkowej szczeliny wynikającej z niedokładnego wycięcia.
Nie oznacza to jednak, że użytkownik może pominąć przygotowanie skóry i kontrolę sprzętu.
Przed założeniem płytki skóra powinna być czysta i sucha zgodnie z zasadami pielęgnacji stosowanymi dla konkretnego systemu.
Tłusta warstwa kosmetyku może utrudniać przyleganie.
Podobny problem może powodować wilgoć pozostawiona na skórze.
Nie warto również używać dodatkowych preparatów tylko dlatego, że są dostępne.
Akcesoria stomijne mają określone zastosowania.
Więcej pasty, pierścieni czy preparatów ochronnych nie oznacza automatycznie lepszego uszczelnienia.
Jeżeli płytka dobrze pasuje, skóra pozostaje zdrowa, a sprzęt jest szczelny, dokładanie kolejnych warstw może nie być potrzebne.
Z drugiej strony nierówności, fałdy lub blizny mogą uzasadniać wykorzystanie dodatkowego uszczelnienia.
Decyzję najlepiej oprzeć na rzeczywistym problemie.
Przy płytce plastycznej ważne jest również przestrzeganie zakresu modelowania wskazanego dla konkretnego wariantu.
Jeśli stomia jest za mała lub za duża dla wybranej wersji, materiał może nie pracować tak, jak przewidział producent.
Nie należy próbować rozwiązywać takiego problemu przez nadmierne rozciąganie albo nietypowe modyfikacje płytki.
Plastyczność materiału nie zastępuje wyboru właściwego rozmiaru produktu.
Podobna zasada obowiązuje przy płytkach do docinania.
Każdy wariant ma maksymalny zakres otworu, który można przygotować bez naruszania konstrukcji sprzętu.
Nie powinno się wycinać otworu poza zaznaczonym lub dopuszczonym obszarem tylko po to, aby wykorzystać posiadany zapas.
Zbyt duże wycięcie może wejść w część konstrukcyjną płytki albo pozostawić niewystarczającą powierzchnię przylepną wokół stomii.
Podczas wyboru trzeba więc sprawdzić nie tylko napis „do docinania”, ale również zakres średnic, dla których przeznaczono konkretny wariant.
Jeśli stomia znajduje się blisko górnej granicy, warto upewnić się, czy po przygotowaniu otworu pozostanie właściwa powierzchnia przylepna.
Znaczenie ma także system jedno- lub dwuczęściowy.
W sprzęcie jednoczęściowym płytka jest trwale połączona z workiem. Przy zmianie usuwa się cały produkt.
W systemie dwuczęściowym płytka i worek są oddzielnymi elementami. Użytkownik może pozostawić płytkę na skórze i wymienić sam worek.
Plastyczny sposób dopasowania otworu może występować zarówno w rozwiązaniach jednoczęściowych, jak i dwuczęściowych, zależnie od oferty konkretnego producenta.
Nie należy więc utożsamiać płytki plastycznej wyłącznie z jednym typem systemu.
W przypadku sprzętu dwuczęściowego dochodzi dodatkowy parametr – zgodność płytki z workiem.
Po wybraniu właściwego sposobu dopasowania otworu trzeba jeszcze sprawdzić rodzaj i rozmiar połączenia.
Dobrze dopasowana do stomii płytka nie będzie użyteczna z workiem, który nie pasuje do jej systemu mocowania.
Są to dwa niezależne poziomy kompatybilności: otwór musi pasować do stomii, a worek musi pasować do płytki.
Płytka plastyczna czy do docinania – co sprawdzić przed zakupem?
Pierwszym pytaniem nie powinno być, która technologia jest nowocześniejsza, lecz jakiego dopasowania wymaga konkretna stomia i czy użytkownik będzie w stanie wygodnie przygotowywać sprzęt podczas każdej zmiany.
Płytka do docinania daje dużą kontrolę nad kształtem przygotowywanego otworu.
Może być przydatna przy stomii owalnej, nieregularnej albo zmieniającej wielkość, ponieważ użytkownik przygotowuje otwór według aktualnego pomiaru.
Takie płytki często wykorzystuje się również w okresie pooperacyjnym, gdy wielkość stomii jeszcze się stabilizuje.
Warunkiem jest jednak prawidłowe mierzenie i wycinanie.
Jeśli użytkownik przygotuje otwór za duży, odsłoni skórę.
Jeśli zrobi go za mały, może uciskać stomię.
Precyzja podczas docinania ma bezpośrednie znaczenie dla późniejszego dopasowania.
Płytka plastyczna eliminuje etap wycinania nożyczkami.
Może więc odpowiadać osobie, która chce uprościć przygotowanie sprzętu albo ma trudności z regularnym odwzorowywaniem kształtu stomii.
Miękki materiał daje możliwość uformowania otworu bez cięcia.
W przypadku technologii ConvaTec producent zwraca szczególną uwagę na zdolność materiału do otulania stomii i reagowania na niewielkie zmiany jej kształtu podczas użytkowania.
Taka cecha może być korzystna również przy stomii, która nie tworzy idealnego koła.
Materiał nie wymaga wycinania skomplikowanego konturu nożyczkami, lecz formuje się wokół rzeczywistego kształtu.
Nie należy jednak zakładać, że plastyczna płytka pasuje do każdej nieregularności brzucha.
Otwór dopasowuje się do stomii, natomiast większe zagłębienia, fałdy i wypukłości dotyczą profilu powierzchni okołostomijnej.
To inny problem.
Jeżeli stomia znajduje się w głębokim zagłębieniu, trzeba rozważyć, czy potrzebna jest płytka convex.
Jeśli brzuch wyraźnie uwypukla się wokół stomii, na przykład wskutek przepukliny okołostomijnej, potrzebna jest ocena sprzętu pod kątem takiego profilu ciała.
Nie należy oczekiwać, że możliwość modelowania samego otworu wyrówna dużą zmianę kształtu całej okolicy.
Przed zakupem warto zatem sprawdzić co najmniej kilka cech: aktualną wielkość stomii, jej kształt, wysokość ujścia względem skóry, wygląd brzucha wokół stomii oraz stan skóry.
Znaczenie ma również rodzaj wydalanej treści.
Przy płynnej treści szczególnie ważne jest ograniczenie szczeliny pomiędzy stomią a płytką, ponieważ nawet niewielkie podciekanie może szybko prowadzić do podrażnienia.
Regularne pieczenie pod przylepcem nie powinno być traktowane jako normalna cecha życia ze stomią.
Może wskazywać, że treść dostała się pod płytkę.
W takim przypadku nie warto czekać wyłącznie na planowany termin wymiany. Trzeba skontrolować sprzęt i skórę.
Po zdjęciu płytki wiele informacji daje jej spodnia powierzchnia.
Jeżeli materiał regularnie ulega podmyciu w tym samym miejscu, można podejrzewać problem z uszczelnieniem właśnie w tym obszarze.
Warto sprawdzić, czy otwór nie pozostawia odsłoniętej skóry, ale także czy fałd albo zagłębienie nie tworzy kanału dla treści.
Zmiana z płytki do docinania na plastyczną może poprawić dopasowanie samego otworu, lecz nie każdy przeciek wynika z niedokładnego wycięcia.
To ważne przed zakupem nowego produktu.
Użytkownik może przez wiele miesięcy prawidłowo wycinać otwór, a mimo tego nagle zacząć doświadczać przecieków z powodu zmiany kształtu brzucha.
Wtedy kupienie plastycznego wariantu bez ponownej oceny stomii może nie rozwiązać problemu.
Podobnie osoba korzystająca z płytki plastycznej może wymagać zmiany profilu lub rozmiaru, jeśli jej anatomia ulegnie zmianie.
Warto także uwzględnić czas potrzebny na przygotowanie sprzętu.
Przy płytce do docinania użytkownik musi zmierzyć stomię wtedy, gdy jest to potrzebne, odwzorować jej kształt i przygotować otwór.
Z czasem wiele osób nabiera wprawy, a przy ustabilizowanej stomii korzysta z przygotowanego wzoru.
Płytka plastyczna ogranicza liczbę tych czynności, ponieważ otwór formuje się palcami bez używania nożyczek.
Dla osoby często zmieniającej sprzęt taka różnica może mieć praktyczne znaczenie.
Nie należy jednak wybierać produktu wyłącznie na podstawie szybkości zmiany.
Szczelność i kondycja skóry są ważniejsze niż skrócenie przygotowania o kilka minut.
Jeśli użytkownik świetnie radzi sobie z docinaniem, a jego skóra pozostaje zdrowa, nie ma konieczności zmiany tylko dlatego, że dostępna jest technologia plastyczna.
Analogicznie osoba dobrze funkcjonująca z płytką plastyczną nie musi przechodzić na docinaną, jeśli obecny system spełnia swoje zadanie.
Nie istnieje uniwersalnie najlepszy sposób przygotowania otworu stomijnego.
Duże znaczenie mają indywidualne preferencje.
Niektóre osoby chcą samodzielnie kontrolować każdy milimetr kształtu otworu i dobrze radzą sobie z nożyczkami. Dla nich płytka do docinania może być wygodnym rozwiązaniem.
Inni użytkownicy wolą ograniczyć liczbę czynności i modelować materiał bez cięcia.
Wtedy wariant plastyczny może okazać się bardziej intuicyjny.
Przy ograniczonej sprawności dłoni warto rzeczywiście przetestować oba sposoby, zamiast zakładać, który będzie łatwiejszy.
Nożyczki wymagają kontroli chwytu i prowadzenia ostrza.
Modelowanie wymaga natomiast pracy kciuków i palców.
Osoba mająca problem z jedną z tych czynności niekoniecznie będzie miała trudność z drugą.
Podczas zakupu płytki dwuczęściowej trzeba dodatkowo sprawdzić zgodność systemu łączenia z używanymi workami.
Nie każda płytka danego producenta współpracuje z każdym workiem tej samej marki.
Mogą występować różne rodziny produktów, technologie mocowania i rozmiary połączeń.
Jeżeli użytkownik chce przejść z płytki do docinania na plastyczną, powinien ustalić, czy nowa płytka jest kompatybilna z dotychczasowym workiem.
Samo logo producenta nie daje takiej gwarancji.
Przed zakupem warto sprawdzić pełną nazwę produktu, serię, zakres otworu, profil płytki, sposób łączenia oraz rozmiar połączenia.
Jeżeli któryś z tych parametrów ulega zmianie, może być potrzebny również inny wariant worka.
Szczególnie ostrożnie trzeba postępować przy kupowaniu produktu na podstawie samego zdjęcia.
Płytki stomijne należące do różnych wariantów jednej serii mogą wyglądać bardzo podobnie, mimo że różnią się zakresem otworu, profilem lub systemem mocowania.
Numer katalogowy i pełne oznaczenie pomagają ograniczyć ryzyko pomyłki.
Wybór płytki powinien uwzględniać również skórę.
Zdrowa skóra okołostomijna powinna możliwie przypominać pozostałą skórę brzucha. Stałe zaczerwienienie, sączenie, nadżerki, ból lub silny świąd nie są sygnałem, że trzeba po prostu mocniej przykleić kolejny produkt.
Trzeba znaleźć przyczynę.
Może nią być podciekanie, uraz podczas zdejmowania sprzętu, reakcja kontaktowa albo inny problem skórny.
Płytka plastyczna może pomagać ograniczyć szczelinę wokół stomii, ale nie jest preparatem leczącym uszkodzoną skórę.
Płytka do docinania również może zapewniać bardzo dobrą ochronę, jeśli otwór został właściwie przygotowany i cały sprzęt pasuje do anatomii.
Właśnie dlatego ocena efektu jest ważniejsza niż sama nazwa technologii.
Dobrze funkcjonujący system powinien pozostawać szczelny podczas normalnej aktywności, nie powodować bólu i pozwalać utrzymywać skórę w dobrej kondycji.
Nie trzeba osiągać maksymalnego możliwego czasu noszenia za wszelką cenę.
Jeżeli pojawia się podciekanie, sprzęt wymaga zmiany i ponownej oceny.
W przypadku nowych albo nawracających problemów warto skorzystać z pomocy pielęgniarki stomijnej. Może ona ocenić stomię podczas stania, siedzenia i leżenia, ponieważ kształt brzucha zmienia się wraz z pozycją ciała.
To, co wygląda na równą powierzchnię podczas stania, może utworzyć głęboki fałd po zajęciu pozycji siedzącej.
Samo idealne dopasowanie centralnego otworu nie zawsze wystarczy, jeśli pozostała część płytki traci kontakt ze skórą podczas ruchu.
Podczas konsultacji można także sprawdzić, czy obecny rozmiar nadal pasuje, czy potrzebny jest profil płaski lub convex oraz czy akcesoria rzeczywiście są potrzebne.
Wybór pomiędzy płytką plastyczną a wariantem do docinania powinien więc wynikać z całego obrazu, a nie jednego parametru.
Płytka do docinania pozwala samodzielnie wyciąć otwór zgodny z aktualnym wymiarem i kształtem stomii, co daje dużą kontrolę i może być szczególnie przydatne przy zmieniających się wymiarach lub nieregularnym konturze. Płytka plastyczna pozwala uformować otwór palcami bez docinania, a jej miękki materiał ma przylegać blisko stomii i współpracować z niewielkimi zmianami jej kształtu.
Przed zakupem warto sprawdzić nie tylko tę różnicę, lecz również zakres rozmiarów, profil płytki, typ systemu jedno- lub dwuczęściowego, zgodność z workiem oraz własną łatwość przygotowania sprzętu. Ostatecznym kryterium pozostaje sposób, w jaki cały system funkcjonuje na ciele: szczelność wokół stomii, ochrona skóry, komfort podczas ruchu i możliwość samodzielnej, powtarzalnej zmiany sprzętu bez niepotrzebnego komplikowania codziennej pielęgnacji.
